٥ - عمل پنجم ذهن همان است که مقصود اصلی ما بیان آن است ، یعنی تفکر و استدلال که عبارت است از مربوط کردن چند امر معلوم و دانسته برای کشف‌ یک امر مجهول و ندانسته . در حقیقت فکر کردن نوعی ازدواج و توالد و تناسل در میان اندیشه‌هاست . به عبارت دیگر : تفکر نوعی سرمایه‌گذاری‌ اندیشه است برای تحصیل سود و اضافه کردن بر سرمایه اصلی . عمل تفکر خود نوعی ترکیب است اما ترکیبی زاینده و منتج ، بر خلاف ترکیبهای شاعرانه و خیالبافانه که عقیم و نازا است . این مسئله است که باید در باب ارزش قیاس مورد بحث قرار گیرد که‌ آیا واقعا ذهن ما قادر است از طریق ترکیب و مزدوج ساختن معلومات خویش‌ ، به معلوم جدیدی دست بیابد و مجهولی را از این راه تبدیل به معلوم کند یا خیر ، بلکه یگانه راه کسب معلومات و تبدیل مجهول به معلوم آن است‌ که از طریق ارتباط مستقیم با دنیای خارج بر سرمایه معلومات خویش‌ بیفزاید . از طریق مربوط کردن معلومات در درون ذهن نمی‌توان به معلوم‌ جدید دست یافت . اختلاف نظر تجربیون و حسیون از یک طرف ، و عقلیون و قیاسیون از طرف‌ دیگر در همین نکته است . از نظر تجربیون راه منحصر برای کسب معلومات‌ جدید تماس مستقیم با اشیاء از طریق حواس است . پس یگانه راه صحیح‌ تحقیق در اشیاء " تجربه " است . ولی عقلیون و قیاسیون مدعی هستند که‌ تجربه یکی از راهها است . از طریق مربوط کردن معلومات قبلی نیز می‌توان‌ به یک سلسله معلومات جدید دست یافت . مربوط کردن معلومات برای‌