آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٨
تجربه و آزمایش عملی را در آن راه نیست پس این علم اعتبار ندارد ، یعنی مسائل این علم نفیا و اثباتا قابل تحقیق و مطالعه نیستند . این گروه گرد آن علمی که یک روز یک سر و گردن از همه علوم دیگر بلندتر بود و اشرف علوم و ملکه علوم خوانده میشد یک خطر قرمز کشیدند . از نظر این گروه ، علمی به نام علم مابعدالطبیعه یا فلسفه اولی یا هر نام دیگر وجود ندارد و نمیتواند وجود داشته باشد . این گروه در حقیقت گرامیترین مسائل مورد نیاز عقل بشر را از بشر گرفتند . گروهی دیگر مدعی شدند که روش قیاسی در همه جا بیاعتبار نیست ، در مابعد الطبیعه و اخلاق باید از آن استفاده کرد . این گروه اصطلاح جدیدی خلق کردند و آنچه را که با روش تجربی قابل تحقیق بود ( علم ) خواندند و آنچه میبایست با روش قیاسی از آن استفاده شود اعم از متافیزیک و اخلاق و منطق و غیره آنرا ( فلسفه ) خواندند . پس تعریف فلسفه در اصطلاح این گروه عبارت است از ( علومی که صرفا با روش قیاسی تحقیق میشوند و تجربه و آزمایش عملی را در آنها راه نیست ) . بنابراین نظر مانند نظر علماء قدیم کلمه فلسفه یک اسم عام است نه اسم خاص ، یعنی نام یک علم نیست ، نامی است که شامل چندین علم میگردد . ولی البته دائره فلسفه به حسب این اصطلاح نسبت به اصطلاح قدما تنگتر است . زیرا فقط شامل علم ما بعد الطبیعه و علم اخلاق و علم منطق و علم حقوق و احیانا بعضی علوم دیگر میشود و اما ریاضیات و طبیعیات در خارج این دائره قرار میگیرند ، برخلاف اصطلاح قدما که شامل