عرفا و همچنین متکلمین به هیچ وجه خود را تابع فلاسفه اعم از اشراقی و مشائی نمی‌دانستند و در مقابل آنها ایستادگیها به خرج داده‌اند و تصادمهایی‌ میان آنها و فلاسفه رخ داده است و همین تصادمها در سرنوشت فلسفه اسلامی‌ تأثیر بسزایی داشته است عرفان و کلام علاوه بر آن که از طریق معارضه و تصادم به فلاسفه اسلامی تحرک بخشیده‌اند ، افقهای تازه نیز برای فلاسفه‌ گشوده‌اند . بسیاری از مسائلی که در فلسفه اسلامی مطرح است ، اولین بار وسیله متکلمین و عرفا مطرح شده است ، هر چند اظهار نظر فلاسفه با اظهار نظر عرفا و متکلمین متفاوت است . علیهذا مجموع روشهای فکری اسلامی چهار روش است و متفکران اسلامی چهار دسته بوده‌اند . بدیهی است که مقصود ما روشهای فکریی است که به معنی عام‌ رنگ فلسفی دارد یعنی ، نوعی هستی شناسی و جهان شناسی است . ما در این‌ درس که درباره کلیات فلسفه بحث می‌کنیم ، کاری به روشهای فکری فقهی یا تفسیری یا حدیثی یا ادبی یا سیاسی یا اخلاقی نداریم که آنها داستانی دیگر دارند . نکته دیگر این است که همه این روشها تحت تأثیر تعلیمات اسلامی رنگی‌ مخصوص پیدا کرده‌اند و با مشابه‌های خود در خارج از حوزه اسلامی تفاوتهایی‌ داشته و دارند . و به عبارت دیگر : روح خاص فرهنگ اسلامی بر همه آنها حاکم است . آن چهار روش فکری عبارت است از :

این روش پیروان زیادی دارد . اکثر فلاسفه اسلامی پیرو این روش بوده‌اند .