آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٩
ندارد .
منطق ارسطویی ارزش تجربه را به هیچ وجه منکر نیست . تجربه که متضمن
نوعی قیاس است ، مانند خود قیاس گر چه جزء منطق نیست ولی منطق
ارسطویی بر اساس ارزش تجربه بنا شده است . همه منطقیین تصریح کردهاند
که تجربه جزء مبادء یقینی است و یکی از مبادء ششگانه برهان است [١] .
موفقیت علماء جدید مولود طرد منطق ارسطویی نبود ، مولود حسن انتخاب
روش استقرائی به جای روش قیاسی ، و روش تجربی ( که آمیختهای است از
روش حسی ، استقرائی و روش قیاسی خالص ) در شناخت طبیعت بوده . آنچه
موجب رکود کار علمای پیشین شده این بود که در شناخت طبیعت نیز مانند
مسائل ماوراء الطبیعی از روش قیاسی خالص استفاده میکردند . نه روش
قدما طرد روش استقرائی و تجربی به پیروی از منطق ارسطویی بود ، نه روش
متأخران طرد منطق ارسطویی است ، زیرا منطق ارسطویی یگانه روش صحیح را
در همه علوم ، روش قیاسی نمیداند تا رو آوردن به روش استقرائی و تجربی
طرد منطق ارسطویی به شمار آید [٢] .
[١] رجوع شود به کتاب برهان از " منطق الشفاء " صفحات ٩٧٩٥ ، ٢٢٣ ، . ٣٣١ [٢] این نکته نیز ناگفته نماند که رو آوردن به روش تجربی و خارج شدن از انحصار روش قیاسی قرنها قبل از دوره جدید به وسیله مسلمین آغاز گشت و به وسیله علماء اروپا تکمیل شده . پیشروان روش تجربی نظیر راجر بیکن که سه چهار قرن قبل از فرنسیس بیکن این راه را پیش گرفت به اعتراف خودش مدیون معلمان مسلمان اندلسی خودش است . نکته دیگر این که علماء جدید اولین بار که به روش تجربی رو >