سنجش است نه ابزار تحصیل ، ولی ابزار سنجش قیاس است و قیاس را به‌ عنوان یگانه ابزار تحصیل علوم می‌شناسد ، اما قیاس به دلائل خاصی که بعدا خواهیم گفت هیچگونه کارآیی در تحصیل علم جدید ندارد ، یگانه ابزار کسب‌ و تحصیل علم ، تجربه و استقراء است . این بیان بهترین توجیه سخن معترضین است ، ولی همچنانکه قبلا گفتیم منطق‌ ارسطو قیاس را یگانه ابزار کسب تحصیل علوم نمی‌داند بلکه یکی از ابزارها می‌شناسد . همچنانکه در درس پیش گفتیم و در درسهای آینده نیز روشنتر خواهد شد ، ابزار کسب و تحصیل [ علم ] بودن قیاس غیر قابل انکار است . از نظر طرفداران قیاس ، ارزش قیاس ارزش تعیینی است ، یعنی قیاس‌ در حوزه خود نتیجه جدید بار می‌آورد آن هم به صورت تعیینی . ارزش تمثیل ارزش ظنی است و ارزش استقراء اگر کامل باشد یقینی است‌ و اگر ناقص باشد ظنی است . و اما تجربه که غالبا آن را با استقراء اشتباه می‌کنند ارزش یقینی دارد . هر تجربه متضمن قیاسی است . تجربه از