آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٩
وجود ندارد . ٤ - منطق ارسطویی چنین فرض کرده که همواره رابطه دو چیز در یک قضیه به صورت " اندراج " است . لهذا قیاس را منحصر کرده بر استثنائی و اقترانی ، و قیاس اقترانی را منحصر کرده به چهار شکل معروف ، و حال آنکه نوعی رابطه دیگری غیر از رابطه اندراج وجود دارد و آن رابطه " تساوی " یا " اکبریت " یا " اصغریت " است . که در ریاضیات به کار برده میشود . مثل این که میگوییم : زاویه الف مساوی است با زاویه ب . و زاویه ب مساوی است با زاویهج . پس زاویه الف مساوی است با زاویهج . این قیاس با هیچیک از شکلهای چهارگانه منطق منطبق نیست ، زیرا " حد وسط " تکرار نشده است . در قضیه اول ، محمول عبارت است از مفهوم " مساوی " و در قضیه دوم ، موضوع عبارت است از " زاویه " نه " مساوی " و در عین حال این قیاس منتج است . این ایراد را منطقیون ریاضی جدید مانند برتراند راسل و غیره ذکر کردهاند . پاسخ این است که منطقیین لااقل منطقیین اسلامی این قیاس را شناختهاند و آنرا قیاس مساوات نام نهادهاند . ولی آنها معتقدند که قیاس مساوات در واقع چند قیاس اقترانی است که رابطهها همه " اندراجی " میشوند . تفصیل مطلب را از کتب منطق مانند اشارات و غیره باید جستجو کرد .