آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٨
و اعراض جهان است یا عمیق و اساسی است و در جهان هیچ امر ثابتی وجود ندارد ؟ به علاوه آیا تغییراتی که در جهان رخ میدهد دفعی و آنی است یا تدریجی و زمانی ؟ این مسأله نیز مسألهای کهن است و در یونان باستان نیز مطرح بوده است . ذیمقراطیس ( دموکریت یا دموکریتوس ) که پدر نظریه اتم شناخته میشود و به فیلسوف خندان هم مشهور است مدعی بود که تغییرات و تحولات ، همه سطحی است . زیرا اساس هستی طبیعت ذرات اتمی است و آن ذرات ازلا و ابدا در یک حالند و تغییر ناپذیرند . این تغییراتی که ما مشاهده میکنیم نظیر تغییراتی است که در یک توده سنگریزه مشاهده کنیم که گاهی به این شکل و گاهی به شکل دیگر گرد هم جمع شوند ، که به هر حال در ماهیت و حقیقت آنها تغییری رخ نمیدهد . این دید همان است که به دید " ماشینی " معروف است ، و این فلسفه ، نوعی فلسفه مکانیکی است . ولی فیلسوف دیگری هست یونانی به نام هرقلیطوس ( هراکلیت یا هراکلیتوس ) که او برعکس مدعی است که هیچ چیزی در دو لحظه به یک حال نیست . این جمله از او است : ( نمیتوان دو بار در یک رودخانه پای نهاد ) زیرا در لحظه دوم ، نه فرد همان فرد است و نه رودخانه آن رودخانه است . البته این فلسفه از آن جهت نقطه مقابل فلسفه ذیمقراتیس قرار گرفته است که همه چیز را در حال جریان و عدم ثبات میبیند ، اما از نظر ضد مکانیکی یعنی از نظر به اصطلاح دینامیکی بیانی ندارد . در فلسفه ارسطو در این که همه اجزاء طبیعت تغییر میپذیرد