هر فلزی در حرارت منبسط می‌شود . ( کبرا ) پس آهن در حرارت منبسط می‌شود . ( نتیجه ) در اینجا سه قضیه داریم : قضیه اول و دوم را " مقدمتین " و قضیه سوم‌ را " نتیجه " می‌خوانیم . نتیجه به نوبه خود از دو جزء اصلی ترکیب شده‌ است : موضوع و محمول . موضوع نتیجه را اصطلاحا " اصغر " می‌نامند و محمول آن را " اکبر " می‌خوانند و چنانکه می‌بینیم اصغر در یک مقدمه قیاس سابق الذکر قرار دارد و اکبر در مقدمه دیگر آن . مقدمه‌ای که مشتمل بر اصغر است ، اصطلاحا صغرای قیاس نامیده می‌شود ، و مقدمه‌ای که مشتمل بر اکبر است ، اصطلاحا کبرای قیاس نامیده می‌شود . ولی اگر قیاس به نحوی باشد که " نتیجه " یکجا در مقدمتین قرار گیرد ، با این تفاوت که با کلمه‌ای از قبیل " اگر " ، " هر زمان " و یا " لکن " یا " اما " توأم است ، [ چنین قیاسی را قیاس استثنائی گویند ] . مثلا ممکن است چنین بگوییم : اگر آهن فلز باشد در حرارت منبسط می‌شود . لکن آهن فلز است . پس در حرارت منبسط می‌گردد . قضیه سوم که نتیجه است یکجا در مقدمه اول قرار دارد و به اصطلاح ، مقدمه اول یک قضیه شرطیه است و نتیجه قیاس ، [ تالی ] آن شرطیه است .

قیاس استثنائی

بحث خود را از قیاس استثنائی شروع می‌کنیم : مقدمه اول