آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨
اما مرکب انشائی عبارت است از جملهای که از چیزی خبر نمیدهد بلکه خود ، به وجود آورنده یک معنی است . مثل این که میگوییم : برو ، بیا ، حرف نزن ، آیا با من میآیی ؟ . ما با این جملهها فرمان یعنی امر و نهی و سؤال انشاء میکنیم و به وجود میآوریم بدون اینکه از چیزی خبر داده باشیم. مرکب تام خبری چون از چیزی حکایت میکند و خبر میدهد ممکن است با آنچه از آن خبر میدهد مطابقت داشته باشد و ممکن است مطابقت نداشته باشد . مثلا وقتی میگوییم من سال گذشته به مکه رفتم ، ممکن است واقعا چنین باشد و من سال گذشته به مکه رفته باشم ، در این صورت این جمله خبریه ، صادق است ، و ممکن است نرفته باشم و در این صورت این جمله ، کاذب است . اما مرکب انشائی چون از چیزی حکایت نمیکند و خبر نمیدهد بلکه خود به وجود آورنده یک معنی است ، چیزی در خارج ندارد که با آن مطابقت داشته باشد یا مطابقت نداشته باشد . از اینرو در مرکب انشائی صادق بودن یا کاذب بودن بیمعنی است . قضیه در اصطلاح منطقیین همان " قول مرکب تام خبری " است . لهذا در تعریف قضیه میگویند : " قول یحتمل الصدق والکذب " قولی است که احتمال صدق و کذب در آن راه دارد . سر این که میگوییم احتمال صدق و کذب در آن راه دارد ، این است که اولا قولی است مرکب نه مفرد ، ثانیا مرکب تام است نه غیر تام ، ثالثا مرکب تام خبری است نه انشائی ، زیرا در قول مفرد ، و همچنین قول مرکب غیر تام ، و همچنین قول مرکب تام انشائی،