٢ - علوم مذکور در فوق به علاوه علومی که مقدمه آن علوم است . علوم‌ مقدمه مانند : ادبیات عرب از صرف و نحو و لغت و معانی و بیان و بدیع‌ و غیره ، و مانند کلام عقلی ، و اخلاق عقلی ، و حکمت الهی ، و منطق ، و اصول فقه ، و رجال و درایه . ٣ - علومی که به نحوی جزء واجبات اسلامی است ، یعنی علومی که تحصیل آن‌ علوم و لو به نحو واجب کفائی بر مسلمین واجب است و مشمول حدیث نبوی‌ معروف می‌گردد : « طلب العلم فریضه علی کل مسلم » یعنی دانش طلبی بر هر مسلمانی واجب است . می‌دانیم علومی که موضوع و مسائل آنها اصول و یا فروع اسلامی است و یا چیزهائی است که به استناد آنها آن اصول و فروع‌ اثبات می‌شود ، واجب است تحصیل و تحقیق شود ، زیرا دانستن و شناختن‌ اصول دین اسلام برای هر مسلمانی واجب عینی است و شناختن فروع آن واجب‌ کفائی است . شناختن قرآن و سنت هم واجب است ، زیرا بدون شناخت قرآن‌ و سنت شناخت اصول و فروع اسلام غیر میسر است . و همچنین علومی که مقدمه‌ تحصیل و تحقیق این علوم است نیز از باب " مقدمه واجب " واجب است ، یعنی در حوزه اسلام لازم است لااقل به قدر کفایت همواره افرادی مجهز به‌ این علوم وجود داشته باشند ، بلکه لازم است همواره افرادی وجود داشته‌ باشند که دائره تحقیقات خود را در علوم متن و در علوم مقدمی توسعه دهند و بر این دانشها بیافزایند . علماء اسلامی در همه این چهارده قرن همواره کوشش کرده‌اند که دامنه علوم‌ فوق را توسعه دهند ، و در این جهت موفقیتهای شایانی به دست آورده‌اند و شما دانشجویان عزیز تدریجا