آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧
باقی نماند . مثل آنکه میگوییم : زید رفت . عمرو آمد . یا میگوییم : برو . بیا . آیا با من میآیی ؟ همه اینها جملههای تاماند و مرکب تام نامیده میشوند . اما مرکب ناقص بر خلاف این است ، کلامی نیمه تمام است ، مخاطب ، از آن معنی و مقصودی درک نمیکند . مثلا اگر کسی به کسی بگوید : " آب هندوانه " و دیگر چیزی نگوید ، طرف ، از این دو کلمه چیزی نمیفهمد و انتظارش باقی است ، خواهد پرسید : آب هندوانه چی چی ؟ گاهی ممکن است به اندازه یک سطر و بلکه یک صفحه کلمات پشت سر یکدیگر واقع شوند و در عین حال یک جمله تمام و یک قضیه کامل نباشد . مثلا اگر کسی بگوید : " من امروز ساعت ٨ صبح ، در حالی که شلوار پوشیده بودم ، و کت نپوشیده بودم ، و به پشت بام خانه خودمان رفته بودم ، و به ساعت خود نگاه میکردم ، و آقای الف که رفیق من است نیز همراه من بود . . . " با همه این طول و تفصیلات ، یک جمله ناقص است . زیرا مبتدایی ذکر کرده بدون خبر . ولی اگر بگوید " هوا سرد است " با اینکه سه کلمه بیشتر نیست ، یک جمله تمام و یک قضیه کامل است . مرکب تام نیز به نوبه خود بر دو قسم است : یا خبر است و یا انشاء . مرکب تام خبری آن است که از واقعیتی حکایت میکند ، یعنی از امری که واقع شده است یا واقع خواهد شد یا در حال واقع شدن است و یا همواره بوده و هست و خواهد بود خبر میدهد . مثل آن که میگوییم : من سال گذشته به مکه رفتم . من سال آینده در ( امتحان ) فوق لیسانس شرکت میکنم . من اکنون مریضم . آهن در اثر حرارت انبساط مییابد .