آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٣
بر آن حکمفرما است و هیچ پدیدهای بدون علت نیست و هر معلول خاص از علت خاص پدید میآید ؟ آیا نظام حاکم بر این اندام نظامی قطعی و لایتخلف است یا هیچ ضرورت و قطعیتی بر آن حاکم نیست ؟ آیا ترتیب و تقدم و تأخیر اعضاء این اندام واقعی و حقیقی است یا نه ؟ مجموع جهازات کلی این اندام چند تا است ؟ و امثال اینها . آن قسمت از مطالعات ما که مربوط میشود به عضو شناسی جهان هستی ، ( علم ) است و آن قسمت از مطالعات که مربوط میشود به اندام شناسی جهان ، ( فلسفه ) است . پس میبینیم که یک ( تیپ ) خاص از مسائل است که با مسائل هیچ علمی از علوم جهان که درباره یک موجود خاص تحقیق میکند شباهت ندارد ولی خودشان تیپ خاصی را تشکیل میدهند . وقتی که درباره این تیپ مسائل از نظر شناسایی ( اجزاء العلوم ) مطالعه میکنیم و میخواهیم بفهمیم از نظر فنی ، مسائل این تیپی از عوارض چه موضوعی به شمار میروند ، میبینیم از عوارض ( موجود بما هو موجود ) است و البته توضیح و تشریح این مطلب در کتب مبسوط فلسفی باید صورت گیرد و از عهده این درس خارج است . علاوه بر مسائل بالا ، هر گاه ما درباره ماهیت اشیاء بحث کنیم که مثلا ماهیت و چیستی و تعریف واقعی جسم یا انسان چیست ؟ یا هر گاه بخواهیم درباره وجود و هستی اشیاء بحث کنیم مثلا آیا دائره حقیقی یا خط حقیقی موجود است یا نه ؟ باز به همین فن مربوط میشود زیرا بحث درباره این امور نیز بحث درباره