یک امر ظنی به کار می‌برد و اشتباهکاری می‌نماید . پس هدف انسان از استدلالهای خود یا کشف حقیقت است ، یا به زانو درآوردن طرف و بستن راه است بر فکر او ، و یا اقناع ذهن اوست برای‌ انجام یا ترک کاری ، و یا صرفا بازی کردن با خیال و احساسات طرف است‌ که نازیبایی را در خیال او زیبا و یا زیبایی را نازیبا ، و یا زیبایی را زیباتر ، و یا نازیبایی را نازیباتر سازد ، و یا هدف ، اشتباهکاری است. به حکم استقراء ، قیاسات از نظر اهداف ، منحصر به همین پنج نوع است‌ . و مواد قیاسات از نظر تأمین این هدفها مختلف‌اند . ١ - قیاسی که بتواند حقیقتی را کشف کند " برهان " نامیده می‌شود . ماده چنین قیاسی یا باید از محسوسات باشد مثل این که می‌گوییم : " خورشید یک جسم نوردهنده است " و یا باید از مجربات باشد مثل این که‌ " پنی سیلین کانون چرکی را در بدن از بین می‌برد " و یا از بدیهیات‌ اولیه است مثل این که " دو شی‌ء مساوی با شی‌ء سوم ، خودشان مساوی‌ یکدیگرند " . و غیر از این سه نوع نیز قضایای یقینی داریم و حاجت به‌ ذکر نیست . ٢ - قیاسی که بتواند طرف را وادار به تسلیم کند باید از موادی تشکیل‌ شود که مقبول طرف است ، اعم از آنکه یقینی باشد یا نباشد ، مقبول عموم‌ باشد یا نباشد . این نوع قیاس را " جدل " می‌خوانند . مانند این که‌ شخصی اقوال یک حکیم یا فقیه را قبول دارد . به استناد قول این حکیم یا فقیه که مورد قبول آن شخص است او را محکوم می‌کنیم در صورتی که خود ما ممکن است قول آن