حسين همى آن شب سلاح راست همى‌كرد و با خود شعرها مى‌خواند و علىّ بن الحسين بيمار بود و به خيمه اندر خفته بود و شعر پدر همى شنيد. بگريست و زنان همه بگريستند و زنان بانگ برداشتند. حسين گفت: مگرييد كه دشمن شاد شود. پس حسين سر بر آسمان داشت و گفت: يا رب! تو دانى كه با من بيعت كردند و بشكستند. يا رب! تو داد من از ايشان بستان.
امام، سپس اصحاب خود را فرا خواند و به آنان فرمود:
آنچه بر شما بود كرديد و من شما را نه به حرب آوردم، و ما اندكى‌ايم و ايشان بسيارند، و من از جان خويش نوميد شدم و شما را از خود برآوردم، هر كه خواهيد بشويد. ايشان گفتند: يا ابن رسول اللّه! ما روز رستخيز پيش جدّت چه حجّت آريم كه فرزند او را به جايى چنين در دست دشمنان بگذاريم، و ما جانها پيش تو فدا كنيم.
و براى لحظاتى چشمان امام را خواب فرا مى‌گيرد و رسول خدا (ص) را ملاقات مى‌كند:
و حسين يك زمان به خواب اندر شد و پيغامبر را (ص) ديد كه گفت: يا حسين! هيچ غم مدار كه فردا شب با من باشى. حسين چون از خواب درآمد، اميد از جان خويش برداشت. پس چون روز ببود نماز بكرد.
در اينكه روز عاشورا، روز جمعه بوده است ترديدى وجود ندارد:
روز آدينه بود، روز عاشورا، عمر بن سعد سپاه را بياراست و به حرب آمد. «١»
امام در صبح روز عاشورا به هنگام صف آرايى دشمن براى آغاز نبرد، از يك رسم ديرينه اعراب در جنگ سود مى‌جويد و به جاى آنكه بر اسب سوار شود بر شتر جمّازه‌اى مى‌نشيند و فرا روى سپاه دشمن قرار مى‌گيرد تا دشمن بداند كه امام در آن لحظه تصميم به جنگ ندارد و براى كار ديگرى در برابر لشكر دشمن قرار گرفته است:
حسين از اسب فرود آمد و بر جمّازه‌اى نشست و پيش صف اندر آمد چنان كه همه لشكر عمرسعد او را بديدند و خطبه كرد و گفت: يا اهل كوفه! من دانم كه مرا اين سخن سود ندارد وليكن من بگويم تا حجّت خداى عزّ و جلّ بر شما بُوَد، و عذر خويش بگويم پيش از آنكه كارى افتد. پس گفت: اى مردمان! شما همه مى‌دانيد كه من پسر فاطمه بنت رسول اللّه‌ام و پسر علىّ بن ابى طالبم-