اينكه مرحوم محمّد على مدرّس، ناسخ التّواريخ را در رشته خود «بى نظير» معرفّى مى‌كند، شايد به خاطر جامعيّت مطالب آن باشد كه وقايع عالم را از بدو خلقت به رشته تحرير كشيده، و الّا محقّقان در صحّت اغلب مطالب آن- خصوصاً قسمت مربوط به تاريخ پيامبران- ترديد دارند و منابع مورد استفاده مرحوم سپهر را در نگارش ناسخ التّواريخ چندان معتبر نمى‌دانند مگر منابع معدودى كه جاى بحث آن در اينجا نيست.
جلد ششم ناسخ التّواريخ به احوالات حضرت سيّد الشّهداء (ع) اختصاص يافته و چاپ‌هاى متعدّدى تا كنون از آن منتشر شده است. «١»
١- ٥. برگزيده‌هايى از ناسخ التّواريخ‌
براى آشنايى با شيوه نگارشى و نوع مطالبى كه مرحوم سپهر در رابطه با حضرت سيّدالشّهداء (ع) عنوان مى‌كند، به نقل چند نمونه بسنده مى‌كنيم:
در امالى، سند به حرّ بن يزيد منتهى مى‌شود كه مى‌فرمايد: چون حسين (ع) به منزل رُهَيمه (: نام باغى در نزديكى كوفه) رسيد، من بر حسب حكم ابن زياد عزيمتْ درست كردم كه با لشكر خود آهنگ او كنم. ناگاه ندايى گوشزدِ من شد كه: «يا حرّ! ابْشِر بالجنّة» به هر جا نگريستم گوينده‌اى را نديدم. گفتم:
اى حُر! مادر بر تو بگريد به جنگ پسر رسول خدا مى‌روى و بشارت بهشت مى‌شنوى؟! «٢»
... بعد از او (: سعد بن خنظله)، مسلم بن عوسجه اسب برانگيخت و گِرد بر گِرد ميدان برآمد و اين ارجوزه تذكره ساخت: .... خويش را چون برق خاطف و صَرصَر عاصف بر سپاه زد و به طعن و ضرب، تنور حرب را تفته ساخت. مردى از سپاه ابن سعد بروى درآمد و لختى با وى بگشت.
مسلم، پهلوى راست او را نيزه بزد چنان كه سنان نيزه از پهلوى چپ به در شد. از پسِ او ديگرى بتاخت. او را نيز از اسب در انداخت و همچنان مى‌زد و مى‌كشت تا پنجاه تن قِرَن رزم آزموده را به خاك انداخت. چون نيروى مُناجَزت از وى برفت، از كثرت جراحت به خاك افتاد و هنوزش از حُشاشه جان چيزى در تن بود، چون حسين (ع) اين بديد، مانند عقاب كه از فراز به نشيب آيد بر سر او حاضر شد و حبيب بن مظاهر نيز به ملازمت خدمت آن حضرت شتاب گرفت .... «٣»