از جانب عمر به بصره حكومت مى‌كرد چند سالى در اين شغل باقى گذاشت، لكن قريش و مخصوصاً خويشاوندان خليفه متوجّه شدند كه سررشته سه ولايت بزرگ را، قريش در دست دارد. كوفه در دست وليد، شام در دست معاويه، و مصر در اداره عمرو بن العاص است؛ يعنى حاكمان اين سه ايالت همه «مضّرى» اند و تنها بصره مانده است كه ابوموسى اجنبى (يمانى) بر آن حكومت دارد مى‌گويند: مردى «مضرّى» از «بنى ضبه» نزد عثمان رفت و گفت مگر كودكى در ميان شما نيست كه او را بزرگ انگاريد و حكومت بصره را به او بدهيد!؟ اين پير (: ابوموسى) تا چه وقت بايد در بصره باشد؟ سرانجام، عثمان او را هم عزل كرد! در اين گفتگو- كه به ظاهر با سنّت جارى آن روزگار مطابق مى‌نمايد- هيچ گونه سخنى از شرطهايى كه اسلام درباره امير مسلمانان لازم مى‌داند، نيست! بحث بر سر اين نيست كه امير شهر با مردم به عدالت رفتار مى‌كند يا نه؟ با اين سخن كارى ندارند كه آيا او حدود قرآن را اجرا كرده يا آن را معطّل گذاشته است؟ بلكه بحث بر سر اين است كه چرا در بصره كه «مضريان» بيشترند بايد حاكمى يمانى باشد؟! مى‌بينيم چگونه پس از يك ربع قرن، آتش‌ها كه زير خاكستر پنهان شده بود، از نو جرقّه مى‌زند و اندك اندك جاى جاى شهرهاى اسلامى را فرامى‌گيرد! چگونه سنّت مى‌ميرد و بدعت زنده مى‌گردد! «١»
چرا ترفند معاويه براى جانشينى يزيد با مخالفت اساسى در جامعه اسلامى آن روز روبه‌رو نشد؟! پاسخ اين سؤال از نوشته‌هاى دكتر شهيدى خواندنى است:
... اكثريّت كامل مردمِ سال شصت و يكم‌
پژوهشى در مقتل‌هاى فارسى ١٧٨ ١ - ١٩. برگزيده هايى از مقتل الشمس ..... ص : ١٧٧
هجرى (: سال شهادت امام حسين) را كسانى تشكيل مى‌دادند كه در عهد عثمان به دنيا آمده و در پايان دوره على به رشد رسيده و در دوره معاويه وارد اجتماع شده بودند. اينان از طرز رسيدن معاويه به زمامدارى، خاطره مبهمى در ذهن داشتند و آن چه خود شاهد آن بودند به حكومت رسيدن يزيد بود. براى اين مردم، شايد تا حدّى طبيعى به نظر مى‌رسيد كه هر مخالفتى با يزيد را به حساب برهم زدن اجتماع اسلامى بگذارند. «٢»
عاقبت تمامى اين عوامل دست به دست هم دادند و كار را به آنجا كشاندند كه حسين (ع) نور چشم رسول گرامى اسلام و آرام دل حضرت زهرا و فرزند پاك اميرمؤمنان على (ع) و