فاسقى مى‌آييم كه شايسته خلافت نيست، مردم مدينه به فكر افتادند كه بايد يزيد را بردارند.
شگفت اين كه سپاهيان كوفه كه گرد حسين را فرا گرفتند و او را كشتند، در پنج وقت به قبله اسلام نماز مى‌خواندند و در هر اذان، شهادت به پيغمبرى محمّد (ص) جدّ حسين مى‌دادند! شگفت‌تر اين كه از نخستين برخورد حسين (ع) با طليعه سپاهيان كوفه، دو لشكر با حسين بن على نماز خواندند، يعنى او را مسلمان و اهل قبله و لايق امامت مى‌دانستند. بين اين سپاهيان كسانى بودند كه در جنگهاى اسلامى شجاعت و از خودگذشتگى نشان دادند. امّا سرانجام ظرف چند ساعت، طومار همه اين سوابق به هم آمد! همه چيز در پرده فراموشى پنهان شد! مسلمان و امام ديروز با گذشت يك شب، كافر به حساب آمد! چرا؟ «١»
استاد شهيدى يكى از عوامل روى برتافتن گروه بسيارى از مسلمانان از مسير حق‌طلبى و عدالت‌خواهى را، بازگشتن به فرهنگ جاهلى و احياى خصلت‌هاى قومى و قبيله‌اى مى‌دانند كه مقدّمات رويارويى با امام حسين (ع) را به تدريج فراهم ساخته است:
وقتى در حكومت على كه موافق و مخالف در پارسايى و عدالتخواهى او همداستان‌اند، كار جهاد با دشمنان خدا بدين صورت درآيد كه زنِ عبداللّه ابن خلف در روى امام خود چنان گستاخانه بلكه بى‌ادبانه سخن بگويد و بر وى انكار كند، و عاملان معاويه به سرزمين‌هاى حكومت على چنين دستبرد بزنند و اصحاب على، امام خود را در دفع آنان حمايت نكنند، اگر بگويم در سالهاى اخير اين پنجاه سال جنگهاى داخل جزيره از رنگ دين خارج شده بود و رنگ عربى و قبيله‌اى به خود گرفته بود، سخنى بيجا نيست و اين طبيعى است كه وقتى حسين (ع) از مردمى كه آماده كشتن او بودند بپرسد، من كسى از شما را نكشته‌ام، دين خدا را دگرگون نكرده‌ام، پس براى چه مرا مى‌كشيد؟! در پاسخ گفته باشند به خاطر بغضى كه از پدرت در دل داريم! ... با گذشت پنجاه سال از يك سو برادرى اسلامى فراموش شد و از سوى ديگر خشم و انتقامجويى- كه در صحنه‌هاى جهاد در راه خدا نمايان مى‌شد- به كينه توزى و خونخواهى قبيله‌اى تبديل گشت. قبيله همدان مقابل عك، يا قبيله كنده برابر مذحج، و سرانجام هواداران قحطانى برابر عدنانى، و يا امويان به كينه‌خواهى از هاشميان برخاستند. «٢»