٩. كلّياتى درباره كتاب عنصر شجاعت‌
«عنصر شجاعت» يا «هفتاد و دو تن و يك تن» در ٦ جلد از تأليفات عالم متبحّر مرحوم آيت اللّه حاج ميرزا خليل كمره‌اى است كه چاپ اوّل مجلّدات آن چندين سال به طول كشيده و به تدريج در دسترس علاقه‌مندان مكتب حسينى قرار گرفته است و علّت آن را در تأليف تدريجى اين اثر بايد جستجو كرد.
از مقدّمه‌اى كه مؤلّف محترم بر كتاب «زندگانى امام حسين» تأليف زين العابدين رهنما نوشته‌اند، اين نكته مشخّص مى‌گردد:
و نمى‌دانم آيا اين كتاب [: زندگانى امام حسين‌] راه مى‌دهد كس ديگرى و فكر و قلم ديگرى در اين موضوع چيزى بنگارد؟ و راهى براى مثل اين جانب باز مى‌گذارد كه جلد پنجم «عنصر شجاعت، يا هفتاد و دو تن و يك تن» كه براى عنصر ممتاز هفتاد و دو تن و براى ديدار چهره شخص حسين (ع) و شهداى آل بيت او در افق اعلى‌ است- بتوانم از كار (در) آورم؟» «١» و چاپ اوّل كتاب زندگانى امام حسين در آبان ماه ١٣٤٥ صورت گرفته و جلد پنجم عنصر شجاعت در سال ١٣٥٢ يعنى حدود هفت سال پس از نوشتن اين مقدّمه به چاپ رسيده و جلد ششم آن دو سال پس از جلد پنجم انتشار يافته است.
اين اثر حاوى نكات تاريخى و جغرافيايى و روايى بسيارى است كه مى‌تواند راهگشاى پژوهشگران در بررسى تاريخ عاشورا باشد و نقشه‌هايى كه ضميمه بعضى از مجلّدات آن است، موقعيّت مكانى شهرهاى مختلف را به خوبى ترسيم مى‌كند.
مؤلّف محترم با غور در متون تاريخى و روايى، طبقات شهداى كربلا را از نقطه نظر زمانى و تاريخى كه به سالار شهيدان در مسير راه- از مدينه تا كربلا- پيوسته‌اند، مشخّص كرده و امتياز خاصّى به اثر خود بخشيده‌اند. اگر بخواهيم فهرستى از مندرجات مجلّدات اين اثر ارايه دهيم دامنه سخن به درازا خواهد كشيد، لذا به همين مقدار بسنده مى‌كنيم.
١- ٩. شيوه نگارشى كتاب عنصر شجاعت‌