خويش اين فعل كنيد با ديگرى چه خواهيد كرد؟ نصارى‌، خاكى را كه خر عيسى پاى بر آن نهاده باشد تعظيم كنند و عزيز دارند، شما دعوى اسلام مى‌كنيد با نواده پيغمبر چنين بيدادها مى‌كنيد؟ و برخاست و خشمناك بيرون آمد. يزيد گفت اگر به روم رود و اين قصّه بگويد ما را رسوا گرداند، بفرمود تا او را بكشند. چون رومى را بكشيدند، گفت: مرا كجا مى‌بريد؟ حال بگفتند. رومى در حال، كلمه شهادت بر زبان راند و مسلمان شد و پرسيدند كه سبب اسلام چيست؟ گفت: دوش، مصطفى را به خواب ديدم كه با من مى‌گفت: زود باش كه در بهشت آيى، من بيدار شدم و از آن متعجّب بودم تا اين حال واقع شد. چون اين را بگفت، او را بكشتند. «١»
١٩. تاريخ رويان‌
تاريخ رويان نوشته اولياء آملى پس از «تاريخ طبرستان» تأليف ابن اسفنديار، مهم‌ترين اثر درباره تاريخ سرزمين‌هاى شمالى ايران است. مؤلّف اين كتاب با قلمى توانا و نثرى شيوا حوادث ناحيه رويان را از كهن‌ترين ايّام تا سال ٧٦٤ ه ق برنوشته است. منابع و مآخذ اين كتاب عبارتند از: تاريخ طبرستان، سير الملوك، الفتوح ابن اعثم كوفى، مقاتل الطّالبين، شاهنامه فردوسى و تاريخ طبرى. اين كتاب علاوه بر اشعار بسيارى از شاعران بزرگ عرب و فارسى زبان، در بردارنده بسيارى از واژه‌هاى كهن فارسى است و علاوه بر ارزش تاريخى، ارزش ادبى بسيار والايى نيز دارد. نويسنده اين اثر، شيعى است و ارادت زايد الوصفى را نسبت به خاندان رسالت ابراز مى‌دارد.
در اين اثر مى‌خوانيم:
از آن روز باز كه حسين بن على را- عليهما السلام- در كربلا شهيد كردند و از فعل بد و كردار زشت عبيد اللّه زياد ملعون، آن چنان ظلم شنيع به ظهور پيوست كه تا دامن قيامت زبان ساير مسلمانان به لعنت و نفرين آن ملعون جارى است، تا به عهد ملكتِ عمر بن عبد العزيز- و آن مدّت هزار ماه بود- بنو اميّه فرمان دادند تا در همه ممالك كه زير دست فرمان ايشان بود بر سر منابر، در اعقابِ خطبه و اذان، به تصريح بر على و فاطمه و حسن و حسين- صلواة اللّه عليهم اجمعين- لعنت‌