فصل دوم: سيماى امام حسين (ع) در نثر كهن فارسى‌
پيش از بررسى متون مقتل‌هاى عمده فارسى و كتب تاريخى و نثر نوشته‌هاى عاشورايى كه مطالبى پيرامون قيام ماندگار امام حسين (ع) و جريان شكل‌گيرى اين نهضت الهى و رخدادهاى روز عاشورا دارند، لازم است از متون كهن منثور ديگرى در زبان فارسى ياد كنيم كه كوتاه و گذرا، پاره‌اى از فضايل اخلاقى و كرامت‌هاى وجودى آن حضرت را به تصوير كشيده‌اند. غالب اين متون كهن اگرچه ارتباطى با رخداد شگرف كربلا ندارند، ولى هر از گاه در جايى كه مقام سخن ايجاب مى‌كرده است از آن امام همام و قيام او به نيكى و بزرگى ياد كرده‌اند كه به خاطر قدمت تاريخى داراى اهميّت فراوان‌اند و ما به نقل پاره‌اى از آنها بسنده مى‌كنيم.
١. ترجمه رساله قشيريّه‌
رساله قشيريّه تأليف عبد الكريم بن هوازن قشيرى (٣٧٦- ٤٦٥) كه در نيمه دوم سده ششم و يا در نيمه اوّل سده هفتم هجرى از زبان عربى به فارسى ترجمه شده، از متون كهن و معتبر در زبان فارسى و عرفان اسلامى است. مترجم اين اثر گرانسنگ نامشخص است ولى از شيوه نگارشى او برمى‌آيد كه از چهره‌هاى ممتاز علمى و ادبى زمان خود بوده است. در اين اثر، دو حكايت از حسين بن على (ع) آورده شده كه حائز اهميّت است:
حسين بن على (ع) را گفتند: ابوذر همى گويد كه درويشى را دوستر دارم از توانگرى، و بيمارى را دوستر دارم از تندرستى. گفت: خداى تعالى بر ابوذر رحمت كناد؛ من همى گويم هر كه توكّل بر نيكويى اختيار خداى كند او را بر اختيار خداى، اختيار ديگر نبود. «١»
حسين بن على (ع) جايى رسيد. چند كودك آنجا بودند. پاره چند نان داشتند. حسين را