١٠. تبصرة العوام‌
«تبصرة العوام فى معرفة مقالات الانام» تأليف جمال الدين مرتضى ابى عبداللّه محمّد بن حسين رازى از علماى بزرگ شيعى در سده ششم است. اين اثر داراى نثرى پخته و روان است كه در باب ملل و نحل و راه و روش گروهى از فلاسفه، منجّمان، مجوسان، صابئان، خوارج، معتزله، فرقه‌هاى شيعى و صوفيّه و عقايد اماميّه و جنايات بنى‌اميّه در ٢٦ باب نگارش يافته و سرشار از آيات و احاديث است و از جهت علمى و كلامى نيز بسيار اهميّت دارد، و اين دومين اثر ارزشمندى است كه پس از بيان الاديان به زبان فارسى در اين موضوعات نگاشته شده است:
در زمان بنى العبّاس هم مثل اين بود تا غايتى كه متوكّل بفرمود تا تربت حسين و شهدا را شيار كردند و بكاشتند تا مردم به زيارت نروند ... «١»
هشام بن عمر روايت كند از پدرش كه روزى مروان به حسين بن على گفت: اگر نه فاطمه بودى، شما را به چه فخر بودى بر ديگران؟ حسين برجست و حلق مروان بگرفت و سخت بيفشرد و دستارش در گردن كرد. چون از خود بشد او را رها كرد و روى به قوم كرد و گفت: يا قوم! سوگند مى‌دهم شما را كه مرا راستگوى داريد در سخنى كه راست باشد؛ آيا شما مى‌شناسيد در روى زمين دو جوان كه ايشان فرزندان رسولند جز از من و برادرم؟ گفتند: نه، گفت: مى‌دانيد كه رسول هيچ دو جوان را از ما دوست داشت؟ گفتند: نه، گفت: به خداى كه در روى زمين ملعون بن ملعون جز از اين و پدرش كسى نيست كه دعوى اسلام كند و او عدّو خدا و اهل‌بيت رسول بود و جز از تو و پدرت كسى نيست، و علامت صدق قول من آنست كه ردا از دوشش بيفتد. راوى گويد: نشسته بودم تا آن وقت كه مروان خشم گرفت و ردا از دوشش بيفتاد. «٢»
١١. طبقات ناصرى‌
منهاج سراج لاهورى از علماى سده هفتم هجرى است و كتاب «طبقات ناصرى» را به نام ناصر الدّين محمود (٦٤٤- ٦٦٥) به زبان فارسى تأليف كرده و داراى اشعار فارسى نيز هست. «٣»