نگرفته است. طىّ پنج روز از زمانى كه امام حسين (ع) به كربلا رسيد تا روزى كه لشكر عظيم كوفه- كه شمارش بين ٢٢ تا ٢٨ هزار نفر مى‌رسيد- به كربلا رسيد، شيعيان در يك حالت بى تصميمى مانده و تشكّل لازم را براى تصميم‌گيرى متمركز نداشتند. اين همان مشكلى بود كه در زمان حضور مسلم بن عقيل در كوفه هم داشتند. ترس از شمشير عبيداللّه هم، كه بى امان افراد مظنون را به قتل مى‌رساند، آنان را خانه‌نشين كرده و تنها در اين انديشه بودند كه اوّلًا جان خود را از تهديد حكومت در امان دارند، و ثانياً آن كه به زور، مجبور نشوند در سپاه كوفه حاضر شده، در كربلا برابر امام حسين (ع) قرار گيرند. شمار زيادى از كسانى كه در شرايط عادى مى‌توانستند در سپاه امام باشند، به اجبار در سپاه كوفه حاضر ش
پژوهشى در مقتل‌هاى فارسى ٢٣٩ ١ - ٣٥. برگزيده‌هايى از«پدر، عشق و پسر» ..... ص : ٢٣٨
دند. تلاش آنان اين بود تا از اين سپاه فاصله گرفته، بگريزند. به همين دليل همراه سپاه كوفه بيرون آمده و در طول مسير مى‌گريختند .... گاه يك فرمانده با هزار نفر اعزام مى‌شد، امّا تنها با سيصد، چهارصد يا كمتر از آن به كربلا مى‌رسيد؛ چرا كه مايل به آمدن به اين جنگ نبود. (: ر. ك: انساب الاشراف، ج ٣، ص ١٧٨ و ١٧٩). هرثمة بن سليم- كه از شيعيان علىّ بن ابى‌طالب بوده- از كسانى بود كه به كربلا آمد و از آنجا گريخت. وى در اين باره يادآور شد كه وقتى در مسير صفّين با امام على (ع) در اينجا آمدند، حضرت مشتى از خاك كربلا برداشت و فرمود: واهاً لك يا تربة! ليحشرنّ منك قوم يدخلون الجنّة بغير حساب. وى مى‌گويد در سپاه كوفه به كربلا رسيدم، خدمت امام رفتم و ماجرا را تعريف كردم و گفتم اكنون نه مى‌خواهم با تو باشم و نه عليه تو. حضرت فرمود: از اينجا بگريز و شاهد كشته شدن من مباش كه هيچ كس شاهد آن نخواهد بود، مگر آن كه خداوند او را در آتش خواهد سوزاند، و من هم از آنجا گريختم. پيوستن برخى از شيعيان، تك تك در روزهاى آخر ادامه يافت. يكى از آنان عبداللّه بن عمر كلبى بود كه مجاهد در جبهه‌هاى جنگ با كفّار بود. وقتى ديد عدّه‌اى در نخيله كوفه آماده جنگ با امام حسين (ع) مى‌شوند، گفت: من علاقمند بودم در جهاد با مشركين شركت كنم؛ امّا اكنون احساس مى‌كنم نبرد با كسانى كه به جنگ حسين- فرزند فاطمه- مى‌روند اولى است. آن گاه به خانه آمد و اين مطلب را با همسرش در ميان گذاشت. همسرش از سخن وى استقبال كرد و گفت: درست دريافته‌اى؛ من هم با تو مى‌آيم. اين دو شبانه از كوفه خارج شده به امام حسين (ع) ملحق شدند (: ر. ك: تاريخ الطّبرى، ج ٥، ص ٤٢٩) .... حبيب بن مظاهر از شيعيان برجسته كوفه بود كه در همين ايّام به امام حسين (ع) پيوست. وى مى‌كوشيد تا شمارى از طايفه بنى اسد را كه در آن نزديكى زندگى‌