برخى از محقّقان مى‌گويند خطر اصلى حكومت اموى اين بود كه شيوه‌هاى منحطّ روم و ايران را احيا مى‌كرد و فساد و تباهى را گسترش مى‌داد. دسته ديگرى مى‌گويند خطر اصلى‌اش اين بود كه رسوم جاهليّت را به كار مى‌برد و عرب را بر غير عرب و قريش را بر غير قريش و اموى‌ها را بر غير اموى‌ها مقدّم مى‌داشت و حقوق توده‌ها را زير پا مى‌گذاشت. گروه ديگرى مى‌گويند خطر اصلى‌اش اين بود كه فجايع هولناكى نسبت به مسلمان‌هاى گرانقدر و محبوب به خصوص اهل‌بيت پيغمبر (ص) و پيروان على (ع) مرتكب مى‌گشت و افكار عمومى را جريحه‌دار مى‌كرد.
البتّه اين گونه نظرها تا حدودى درست است، ولى حق اين است كه خطر اصلى حكومت اموى بالاتر از همه اينها بود. خطر اصلى حكومت اموى اين بود كه با آن همه ظلمت‌ها، انحراف‌ها و حتّى كفرگويى‌هايش، بر تخت اسلام و انسان تكيه مى‌زد و غالباً به خدا و پيغمبر (ص)، قرآن و حديث، عدالت و فضيلت تمسّك مى‌جست و به اين ترتيب اسلام را نه نسخ، بلكه بدتر از نسخ، مسخ مى‌كرد، زيرا اقلًا به تز غلط «دين، جدا از سياست» اكتفا نمى‌نمود، بلكه علاوه بر اين به تز غلطتر «دين، دستاويز سياست» عمل مى‌نمود؛ به عبارت ديگر، خطر درجه اوّل بنى اميّه اين نبود كه بر توده‌هاى مسلمان حكومت مى‌كردند، بلكه خطر درجه اوّل آنها اين بود كه در نقاب مقدّس خلافت اسلامى موضع مى‌گرفتند و با اين كه فاسد و حتّى در واقع كافر بودند، با اين حال در سيماى امام جماعت و جمعه، قاضى و حاكم شرع، مفسّر و معلّم جلوه‌گرى مى‌كردند و حتّى از طريق علماى دربارشان، روايت‌هاى جعلى فريبنده‌اى در جهت تقديس معاويه‌ها و لعن على‌ها انتشار مى‌دادند، بسى بدتر اين كه حقايق اسلام را در بسيارى از زمينه‌ها به خصوص در زمينه حكومت و رهبرى، خلافت و جانشينى، مسئوليت مسلمان‌ها در برابر دولت‌ها و موقعيّت دولت‌ها در برابر مسلمان‌ها، تحريف مى‌نمودند. اين تحريف و دگرگونى كه عمق و وسعت بسيارى داشت و بنيان اسلام را متزلزل و منهدم مى‌ساخت بالاترين خطر حكومت اموى بود كه در صورتى كه با مانع كوبنده‌اى مانند قيام روشنگر و حركت آفرين حسين (ع) مواجه نمى‌شد، بى ترديد همه مقدّسات اسلام را پامال و اقلًا بى محتوا مى‌كرد و آن را به صورت آلت دست حكّام ستمگر درمى‌آورد. «١»