فصل اوّل: كلّياتى درباره مقتل و مقتل‌نگارى‌
براى بررسى متون منثور واقعه عاشورا ناگزير از مطالعه آثار مكتوبى هستيم كه تمام و يا قسمتى از آنها به گزارش گونه‌اى از وقايع قيام كربلا اختصاص يافته و رخدادهاى روز عاشورا را صحنه به صحنه و يا با مرورى كلّى و گذرا روايت كرده‌اند و گاه نيز به بررسى تحليلى اهداف اين قيام ماندگار و آثارى پرداخته‌اند كه بر آن مترتّب بوده و هست و انگيزه الهى نهضت حسينى را مورد كند و كاو قرار داده‌اند.
كتب مقاتل از رايج‌ترين و مهم‌ترين منابعى به شمار مى‌روند كه هر پژوهشگرى براى بررسى اين حادثه خون نگار ناگزير از مطالعه و بررسى آنها است و از همين رو با طرح كلّياتى درباره مقتل و مقتل نگارى مى‌خواهيم محدوده اين قلمرو تاريخى و ماتمى را مشخّص كنيم و سپس در بخشى از اين قلمرو وسيع به بررسى متونى بپردازيم كه به واقعه عاشورا و شهداى كربلا اختصاص دارند. بديهى است نتيجه حركت در چنين قلمرو كران ناپيدايى مى‌تواند در يك گزارش منقّح چندين هزار صفحه‌اى به شيفتگان مكتب عاشورا ارائه شود، ولى از عنوان اين اثر مى‌توان دريافت كه اوّلًا بخش عظيمى از اين قلمرو كه اختصاص به آثار منظوم عاشورايى دارد از محدوده اين پژوهش فراتر است و ما پيش از اين در «شكوه شعر عاشورا در زبان فارسى» «١» تفصيلًا به آن پرداخته‌ايم.
ثانياً به خاطر حوصله تنگ اين مقال- كه حدّاكثر بايد در چهارصد تا پانصد صفحه سامان يابد- ناگزيريم در بررسى تنون منثور نيز به سراغ آثارى برويم كه مشخّصاً تفكّر و برداشت خاصّى از اين رويداد ماندگار را بيان مى‌كنند و به تعبير ديگر، نماينده قرائت خاصّى از فرهنگ عاشورا به شمار مى‌روند.