و برخى از مطالب آن مستند نيست و از همين روى مورد عنايت اهل تحقيق قرار ندارد، ولى از جهت شيوه نگارشى كه هر از گاه رگه‌هايى از شيوه منشيانه و متكلّفانه را دارا است، نثرى است پخته و اديبانه كه در دوره قاجاريّه متداول بوده است.
٦. كليّاتى درباره كتاب (لؤلؤ و مرجان)
همان طور كه اشارت رفت، ملّاحسين واعظ كاشفى با قرائت خاصّ خود از فرهنگ ارزشى عاشورا كه آميزه‌اى از برداشت‌هاى حماسى، خرافى و اسطوره‌اى بود- روضة الشّهداى خود را با اقبال فراگير مردم كوچه و بازار مواجه ساخت و با حضور مستمر اين مقتل در طول چهارصد سال در مجامع مذهبى و هيأت‌هاى عزادارى، برخى از مطالب واهى و محرَّف آن در ميان آحاد مردم به صورت جزئى از باورهاى دينى و سنّت‌هاى عزادارى درآمد. و با تأليف «اسرار الشّهاده» و «سعادت ناصرى» (ترجمه بخشى از اسرار الشهادة) توسّط مرحوم ملّاآقا دربندى اين طرز تلقّى از فرهنگ عاشورا ابعاد گسترده‌ترى در ميان مردم مذهبى و علاقه‌مند به ساحت قدس حسينى پيدا كرد.
در اواخر دوره قاجاريّه، جريان فكرى ديگرى در رويارويى آشكار با خطّ فكرى غالب برخاست و روحانيّون متعهّد و بيدار از يك سو و طبقات تحصيلكرده و درد آشنا از سويى ديگر، در برابر تحريفات تاريخ كربلا ايستادند و بر پيرايش فرهنگ عاشورا از مطالب مُحرّف و غير واقعى پاى فشردند. آنان خطّ فكرى ملّاحسين واعظ كاشفى و ملّاآقا دربندى را مغاير با مسلّمات تاريخى و روايى مى‌دانستند و استناد به روايات مجعول و ضعيف السّند و مطالب محرّف تاريخى را موجب دفع طبقه جوان، درس خوانده و روشنفكر از جامعه اسلامى، و عامل جذب آنان به انديشه‌هاى مُلهَم از فرهنگ غربى مى‌دانستند. اين گروه بر اين باور بودند كه با حذف خرافه و تحريف از متن فرهنگ عاشورا، مى‌توان در جذب نيروهاى جوان و متفكّر موفّق بود و اقبال چشمگير جوانان تحصيلكرده را از مجالس وعظ خطباى متعهّد همانند حاج ملّاباقر واعظ، شاهد صادقى بر اثبات مدّعاى خود مى‌دانستند. شايد انگيزه محدّث بزرگوارى چون حاج ميرزا حسين نورى از تأليف اثر كم حجم ولى پر محتواى «لؤلؤ و مرجان» پاسخ منطقى دادن به همين نياز فكرى طبقه جوان و علاقه‌مند به مسائل مذهبى كه‌