به روايت صاحب روضة الاحباب، بعد از شهادت مسلم (: مسلم بن عوسجه)، هلال بن نافع بجلى آهنگ ميدان كرد و جوانى بديعْ جمال و نيكو اندام بود، و دوشيزه‌اى در خطبه داشت كه هنوز با وى طريق مُضاجَعت نسپرده بود، چون هلال را نگريست كه آهنگ قتال دارد، آب از ديده فرو ريخت و بر دامن او در آويخت كه به كجا مى‌روى؟ و مرا با كه مى‌گذارى؟ و به‌هاى‌هاى گريست. سيّدالشّهداء چون قصّه ايشان را اصغا نمود، هلال را فرمود: امروز اهل تو حرمان تو را نتوانند برتافت و ايشان را جز به ديدار تو خرسند نتوان يافت. اگر خواهى در كار جهاد طريق مسامحت سپارى و ايشان را از خويش خرسند دارى. عرض كرد: يا ابن رسول اللّه! اگر امروز نصرت تو نجويم، فردا با رسول خداى چه گويم؟ و زن را وداع گفت و آهنگ جهاد كرد و بدين اشعار، انشاد ارجوزه فرمود: .... همانا هلال، مردى دلير و كماندارى دلاور بود كه هرگز عقاب خدنگش جز مركز هدف را نشيمن نساخت، هشتاد تير در كنانه آكنده داشت. با هر خدنگ، مردى را از پشت شبرنگ بر روى زمين افكند. چون تير در كنانه نماند، مردانه با تيغ حمله‌ور گشت و گفت: ... مردى از سپاه ابن سعد كه او را قيس مى‌ناميدند، با شمشير آخته به ميدان تاخت. هلال او را مجال نداد و بى‌توانى، او را به مَطموره نيران فرستاد، و با تيغ سر افشان سيزده تن از بد انديشان را از پاى در آورد. اين وقت انبوه لشكر به ضرب سيف و سنان، او را بخستند و بازوان او را درهم شكستند و او را مأخوذ داشته به نزد شمر ذى الجوشن بردند. شمر حكم داد تا سر مباركش را از تن دور كردند. «١»
از پس او (: ابو ثمامه صيداوى) حجّاج بن مسروق جعفى- كه مؤذّن حسين (ع) بود و او را ركابدار- نيز گفته‌اند حاضرِ حضرت شد و اين اشعار بر روى امام قرائت كرد ... آن گاه خطّ جواز يافته، به ميدان وَغا شتافت و از آن پس، پانزده كس را با تيغ در گذرانيد و ادراك سعادت شهادت فرمود. در كتاب شرح شافيه مسطور است كه حجّاج بن مسروق به اتّفاق غلام خود- مبارك- يكصد و پنجاه تن از كوفيان را بكشتند. آن گاه كشته شدند. «٢»
٢- ٥. بررسى محتوايى ناسخ التّواريخ‌
همان گونه كه قبلًا نيز به آن اشاره شد، ناسخ التّواريخ از منابع متقن تاريخى به شمار نمى‌رود