آنها را از بين برده است. مرحوم شيخ حرّ عامليّ (ره) بنا بر نقل صاحب ذريعة (ره) فرموده: من پاره‌اى از تفسير او را ديده‌ام. و شايد مرادش از آن قطعه از تفسير روايات مبسوطه‌اى است كه مرحوم نعمانيّ با اسنادش به امام صادق ٧ آنها را روايت كرده و مقدمه تفسير خويش قرار داده است. و اين روايات به صورت جداگانه با خطبه مختصرى تدوين گرديده و به «المحكم و المتشابه» ناميده شده است. و اين كتاب به سيد مرتضى عليه الرّحمة منسوب است و اخيرا در ايران چاپ شده است. و همه آن را علامه مجلسى (ره) در كتاب بحار الانوار كتاب القرآن آورده است.

(رجوع شود به الذّريعة ج ٤ ص ٣١٨)

نسخه‌هائى كه كتاب با آنها مقابله شده‌

لازم به توضيح است كه در تصحيح اين كتاب بر چهار نسخه تكيه داشته‌ايم:

١- نسخه خطّى كامل و ارزشمند موجود در كتابخانه ملّى عمومى ملك واقع در تهران به شماره ٣٦١٧، اين نسخه داراى ٢٢٦ صفحه ١٦ سطرى و ابعاد ١٠* ١٥ سانتيمتر است نويسنده آن محمد مؤمن جرفادقانيّ است و در روز پنجشنبه ٢١ ماه مبارك رمضان سال ١٠٧٧ كتابت آن را به پايان رسانده است. از خلال نوشته‌هاى كتاب چنين بر مى‌آيد كه نويسنده به هنگام كتابت به نسخه‌هاى ديگرى مراجعه كرده است.

٢- نسخه‌اى چاپى كه اسانيد و دو باب آخر آن با نسخه موجود در كتابخانه آستان قدس رضويّ سلام اللَّه عليه به شماره ١٨٧ مقابله شده است، مقابله آن وسيله عالم بارع و محقّق شريف سيّد موسى زنجانى ادام اللَّه تعالى ظلّه انجام يافته و ايشان اختلاف فيما بين را در حاشيه و در ميان سطرها و بالاى كلمات آن مرقوم داشته است و پشت نسخه چنين نوشته: «در نسخه موجود كتاب در كتابخانه قدس رضوى سلام اللَّه عليه به شماره ١٨٧ به خطّ بسيار نيكوئى (كه به نظر مى‌رسد خطّ نسخه بردار كتاب است): كتاب غيبت تأليف أبى عبد اللَّه محمد بن ابراهيم نعمانى رحمه اللَّه كه آن را در ذي حجّة سال ٣٤٢ تأليف كرده و بر پشت آن خطوط فراوانى است كه تاريخ پاره‌اى از آنها ١٣ ذى قعده ٧٢٠ و بعضى به خطّ بسيار نيكو چنين است: «قرائت و صفحه‌نگارى آن را به پايان رسانيدم نيازمند