مجاهدينى از نصارا براى دفع اسلاميان برانگيختند و به فرمان پاپ بزرگ روما[١]، اموال و اعراض و انفس مسلمين را به مجاهدين مباح كردند. يك‌مرتبه بلاد اسلام را از طرف مصر و آفريك شمالى و اندلس محاصره كردند.

قرآنها سوختند و انجيل‌ها به مردم مجّانى دادند. هشتاد سال آتش اين فتنه و قتل و غارت در ميان قاريان قرآن و دعوت‌كننده [گان‌] به انجيل مشتعل بود.

مشايخ مسلمانان را كشتند و بنات و بنين آنها را به اسارت بردند. مساجد مسلمانان كنايس و مأذنه اهل ايمان محلّ ناقوس گرديد. در اين مدّت، امرا به باده‌گسارى و رعايا به تن‌پرورى و علما به گوشه‌نشينى برآمدند. كلام خدا مهجور و احكام شريعت متروك ماند.

بعد از چندى سلطان صلاح الدين ايّوبى‌[٢]- كه يكى از اكراد آذربايجان بود- باعم خود شيركوه، دامن همّت بر كمر و آستين فتوّت بر زبر زدند. شيرازه اتحاد همه دول و ملل فرنگ را از هم گسيختند و شمشير بر تارك فرنگيان آختند.

تا پنج پادشاه فرنگ را اسير كرده، بلاد از كف‌شده اسلام را دوباره مسترد داشتند و

[١] - روما: مملكت روم.

[٢] - صلاح الدين:( يوسف بن ايوب)( ٥٣٢- ٥٨٩ ه/ ١١٣٧- ١١٩٣ م) در تكريت عراق متولد شد و در دمشق وفات يافت. موسس دولت ايوبى و از بزرگترين سلاطين مسلمانان در جنگهاى صليبى به شمار مى‌رود. در سال ٥٧٧ ه/ ١١٧١ م فرمانرواى مصر گرديد و رسم خطبه‌خوانى به نام فاطميان را منسوخ و به نام خليفه بغداد معمول ساخت. بر سياه‌پوستان مجاور حمص پيروزى يافت و سوريه و موصل را به تصرف درآورد. در ٥٨٣ ه/ ١١٨٧ م شهر طبريه( نزديك بيروت) را فتح كرد و فرنگيان نزديك حطّين( شهرى بين طبريه و عكا) هزيمت نمودند و پادشاه بيت المقدس« گى دو لوسينين» اسير و بيت المقدس فتح شد. آنگاه صلح‌نامه‌اى با صليبيان امضا و با آنها آشتى كرد.« المنجد فى الاعلام»

مسقط الرأس آباء و اجداد وى قصبه دوين واقع در جهت اران از آذربايجان است. شادى جد صلاح الدّين ... از آن قريه به بغداد و از آنجا به تكريت رفت‌[ صلاح الدين‌] در جنگهاى صليبى دليرى و دلاورى زياده از حد نشان داد و پس از بيست و دو سال حكومت، در ٥٧ سالگى درگذشت.« لغت نامه»