يكى از ايشان در كمال تغيّر و تشدّد صيحه به رويم كشيد و خود را از نزد من كنارى كشيد و گفت: «گمانم آن است كه تو همان شيطان هستى كه حضرت اسماعيل را در منا از مصاحبت پدر ممانعت كردى و از بردن به قربانگاهش مضايقت مى‌نمودى.

جز چند دانه سنگ به تو زدن و استعاذه خواندن چاره نيست. عبث ما را ميازار و دام وسوسه بر سر راه ماها مگذار كه ماها مردم عوامى نيستيم و در مناى محبّتش از خود گذشته‌ايم.

كربلايى حسنقلى كه از اخيار اهل گيلان و چاووش ما زائران است و پنج سفر به اين عتبه مقدّسه مشرّف شده، در سرتپّه سلام كه از ما سلامتانه و گنبدنما گرفت؛ اين سيّد را نظر به دوستى سابقه در همان مكان به ما معرّفى نمود و در همانجا ما را به او سپرد و در تمام اين مقامات كه زيارتگاه است، خودش همراه ماها هست.

و اين چاووش مرد باسوادى است. مكرّر در خانه‌اش از براى ماها كتاب جوهرى‌[١] و بيدل‌[٢] و سرباز و مختارنامه‌[٣] مى‌خواند، اگر خللى در زيارت و اعمال ماها بود البته ما را متنبّه مى‌كرد.

من دانستم كه آن چاووش، هرچه توانسته اين بيچارگان را سركيسه كرده و بعد مبلغى‌

[١] - جوهرى: لقب مقتل فارسى و اسم آن طوفان البكاء است. الذريعة، ج ٥، ص ٢٩٤.

[٢] - بيدل: به نام تحفة الذّاكرين. مقتل فارسى. الذريعة، ج ٣، ص ١٨٦.

[٣] - مختارنامه: نظم فارسى در احوالات مختار بن ابى عبيده ثقفى و شرح وقايع و چگونگى خونخواهى او از قاتلين ابى عبد الله( ع). الذريعة، ج ٢٠، ص ١٧٢.