متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٩ - مادّه چيست؟
روى اين اساس ثابت شد كه عناوين تمام موجودات مادى اگر چه نسبت بخودشان ناشى است، ولى نسبت بخود ماده عرضى گفته ميشود، مثلا عنوان آب و آتش و سنگ هرچند براى خود آب و آتش و سنگ ذاتى است يعنى قابل سلب نيست، نميشود كه آب آب نباشد آتش آتش نباشد، سنگ سنگ نباشد.
ولى نسبت باصل ماده (ذرّات) عرضى است و ميشود كه هر عنوان مفروض جاى خود را بعنوان ديگر بدهد.
ولى كار بهمين جا خاتمه نيافت، ساينس مقام ماده (صنم ماديها) را كه خيال ميشد مقام نهائى و يا حد اولى است پائين آورد، و معبود ماترياليستها و مادّيها را بكمك نظريه نسبى انيشتن از پا درآورد.
بلى: نظريه نسبى ميگويد حجم حجم نسبى است نه اينكه ثابت و لا يتغيّر باشد، بلكه باثر سرعت حركت حجم وى زياد ميشود، و جاى ترديد نيست كه حركت يكى از علائم و آثار قوّه و انرژى است و ازين جا دانسته ميشود كه زيادتى جسم و ماده جز انرژى متراكم چيز ديگر نيست بلكه مطلق حجم جز قوّه يكجا شده مفهومى ندارد.
ازين جا فهميده مشيود كه عنوان ماده هم ذاتى نيست زيرا اين عنوان بنوبت خود نيز در معرض زوال قرار ميگيرد و جهان مادّى ما جز انرژى و قوه محض چيز ديگرى نيست.
بلى مادّه را نبايد ازلى دانست و نه ميشود كه ازلى باشد بلكه حادث و مسبوق بعدم است. (جان كولند كوثرن) دكتر فلسفه استاد