متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٨ - مادّه چيست؟

بر بطلان نظريه ماديت و ماديها بدست مى‌آورد، و خود را از نظر عقلى مجبور ميداند بخالق جهان اقرار نمايد.

مادّه چيست؟

براى توضيح و كشف حقيقت حال و زيارت بصيرت به بطلان و بى‌اساس بودن گفتار منكرين وجود خداوند جهان بر علاوه دليل فوق مناسب است تذكر داده شود كه ما در اطراف خود اشياء مختلفه‌اى را حس ميكنيم و در نظر ابتدائى چنين مى‌پنداريم كه آنها داراى حقايق متبائنى ميباشد، مثلا حقيقت آب را غير از حقيقت خاك، و آتش را اجنبى از آهن ميدانيم، و گمان ميرود كه همه موجودات با همديگر تفاوت كامل و بتمام الذات دارند، در حاليكه چنين نيست و بعقيده جمعى از فلاسفه گذشته همه موجوادات مادى از چهار عنصر تشكيل يافته و اين عناصر آب، هوا، خاك، آتش ميباشد.

امروز اگر چه عناصر از صدهم تجاوز كرده، و آب و خاك از اجسام مركبه بحساب ميرود نه از عناصر و اجسام بسيطه، زيرا آب از يك عنصر اكسيژن و دو عنصر هيدروژن وجود گرفته، ولى معذلك مواد اولى اجسام و اشياء مادى از نظر فيزيك، عناصر مذكور نبوده، بلكه نظريه ذيمقراط مورد تصديق قرار گرفته، كه اجسام مركب از ذرات ريز كوچك بنام جزء لا يتجزى (اتم، ناشكن* ميباشد اين ذرات بحدى ريز است كه قابل رؤيت نبود، و يك موجود كوچك مادى داراى ميليون‌ها جزء ميباشد.