متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١١٣ - (١) خداوند كامل مطلق است

صفات فعلى خداوند به فعل او برميگردد نه بذات او، و چون مخلوقات و افعال خداوند حادث و مسبوق بعدم است، طبعا صفات فعليه او قديم نموده حادث خواهد بود، مثل اينكه ميگوئيم خداوند:

خالق است، رازق است، رحيم است، مدبّر است، حافظ است و مثال آنها و روشن است در زمانيكه‌[١] مخلوقات نبوده خلقت و رزق و رحمت و تدبير و حفظ هم منتفى بوده صفات ذاتيه را صفات كماليه و صفات فعليه را صفات اضافيه و صفات جماليه هم ميگويند، چنانچه صفات سلبيه را صفات جماليه و صفات تقديسيه نيز مى‌نامند.

نگارنده در پيش كشيدن نكات دقيقى كه درين جا موجود است مصلحت مهمّى نمى‌بيند زيرا هدف اين كتاب آشنا ساختن نسل جوان و مردم فكور به يك دوره از عقايد دينى از نظر عقل و فلسفه و علم است نه ذكر مسائل پيچيده و بيان اصطلاحات علم حكمت و علم كلام، و اين هدف در تمام مطالب اين كتاب مد نظر گرفته شده‌

(١) خداوند كامل مطلق است‌

واجب الوجود نقصى در ذات و صفات خود نداشته كامل بلكه كمال مطلق است و ما براى اثبات اين مقصد چهار دليل ذكر ميكنيم‌

(١) نقص يا فقد و نبودن خود وجود است، يا فقدان كمال وجودى، واجب الوجود اگر ناقص فرض شود بايد او را فاقد مرتبه‌اى‌

[١] لفظ زمان از باب مجبوريت بكار برده شده و الّا خود زبان يكى از اجزاء عالم و مخلوقى از مخلوقات و حادث است كه مسبوق بعدم بوده.