متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٠٢ - (٢) كيفيّت حشر
شد وقوعش بتوسط اخبار الهى ثابت ميگردد،[١]
(٢) كيفيّت حشر
فلاسفه يا جمع كثيرى از آنان معاد را روحانى تنها ميدانند، بعقيدهى آنها روح جوهر مجرديست غير جسمانى كه در قيامت مورد سؤال و ثواب و عقاب قرار ميگيرد.
اين نظريه بهيچ وجه با آيات قرآنى و آثار دينى قابل سازش نيست، و صاحبان اين نظريه مجبورند صدها آيات مقدس قرآن را كه دلالت بر مادّى بودن قيامت دارد ناديده بگيرند، در حاليكه يك دانشمند ديندار نميتواند از يك آيهى قرآن بگذرد.
به عدهى زيادى از متكلّمين (دانشمندان عقايد) معاد جسمانى تنها نسبت داده شده، من هنوز نفهميدهام كه اين آقايان آيا منكر روحاند، و مانند دانشمندان مادّى انسان را بهمين هيكل مادّى او منحصر ميدانند و يا معتقدند انسان روح دارد، ولى در قيامت عود نميكند. هر دو احتمال تا حدود زيادى بعيد بنظر ميرسد و لذا من بصحت نسبت اين قول بنظر ترديد نگاه ميكنم، و احتمال ميدهم اين آقايان مانند جمع ديگرى از محقّقين معاد را روحانى و
[١] عقل از حكم بوقوع قيامت برخلاف پندار جمعى از متكلّمين عاجز است زيرا اجراى عدالت بين ظالم و مظلوم در عالم برزخ هم ممكن است بلى حكم بوقوع قيامت شرعى است نه عقلى.