متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١١٧ - (٢) حكمت واجب الوجود
اتقان است كه فوق آن مرتبه، بالاتر ممكن نباشد: و نتيجهى اين بحث- البته پس از اقامهى دلائل عقلى و علمى بر آن- اين ميشود كه جهان امكانى بر آخرين درجهى اتقان و مصلحت و منفعت و نهائى ترين مرتبهى دقّت و محكمى استوار است كه بالاتر از آن اتقان صنعى، ممكن است چنانچه ذات مقدس واجب الوجود كمال لايتناهى است كه فوق آن كمالى تصور نمىگردد.
ما براى اثبات اين ادعاى خود (حكمت در افعال) دلائل ذيل را ذكر ميكنيم:
(١) خداوند بتمام جهات نقص و عيب و بهمه جهات حسن و كمال هر فعلى دانا و عالم است و بر ايجاد آن فعل بهر نحويكه خواسته باشد قدرت و توانائى دارد، و هيچ داعى شهوانى و غضبى ندارد، زيرا خداوند جسمانى نيست.
وقتى خداوند بخواهد موجودى را ايجاد كند و امر دائر شود كه آنرا بر وجه ناقص خلق كند يا بر وجه كمال و يا بر وجه كاملتر (اكمل) قطعا شق سوم تعيين ميشود و خداوند آنرا بطور اكمل ايجاد خواهد كرد و اين موضوع در تجربيات روزانهى ما مشهود است اگر بناء شد كه ما كارى را بتوانيم بيكى از سه قسم انجام دهيم آيا عقلا و فطرتا مىشود قسم ناقص يا كامل را اختيار كنيم، يا اينكه بضرورت عقل و فطرت فعل خود را بر قسم سوم (كاملتر) صادر مينمائيم؟
وقتى ما با اين ضعف عقل و علم چنين باشيم بطور قطع واجب