متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٦٢ - (٧) نفى تحيّز و مكان
(٤) هر جسم محدود بحدى ميباشد كه در فلسفه دليل آن بيان شده و محدوديت و تناهى از خواص امكان است، واجب الوجود لايتناهى و بيحد است امام صادق (ع) در يك روايت ميفرمايد.[١]
جسم محدود و متناهى است، وقتى احتمال حد داده شد احتمال زياده و نقصان هم مىآيد و هنگاميكه احتمال زياده و نقصان آمد، خداوند مخلوق مىشود (نه خالق).
(٥) هر جسم مكان ميخواهد و بايد در جهتى از جهات ششگانه (بالا، پائين، جلو، عقب، راست و چپ) باشد، ما در آينده اثبات ميكنيم كه تحيّز و جهت داشتن و مكانى بودن خداوند محال و ممتنع است.
(٧) نفى تحيّز و مكان
واجب الوجود داراى مكان و حيّزى نيست، آسمانها و كهكشان ها و جميع عالم هستى ظرف وجود مجرد او نيست بلكه همه، مخلوق و آفريدهى ارادهى اوست.
ما درين جا ببعضى از ادلّهى عقلى اين موضوع اشاره ميكنيم:
(١) اگر خداوند مكان و جهتى داشته باشد حتما مانند خود او قديم است. حالا اگر اين مكان و جهت واجب الوجود باشد، ادلّهى توحيد او را باطل ميكند، و اگر ممكن الوجود باشد، حتما حادث خواهد بود نه قديم، چه ما در سابق ثابت نموديم كه هر ممكن حادث است.
لكن اگر مكان ببعد موهوم تفسير شود اين دليل بىاثر خواهد
[١] ص ٣٠٢ ج ٣ بحارالانوار