متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١١٩ - «جواب»
و عقلى ديگر دواعى ندارد، و لذا هميشه عمل اصلح را ايجاد ميكند.
اين دليل فلسفى كه در اصطلاح منطق (برهان لمّى) است قوى ترين و عاليترين حجّت بر صدور اشياء از خداوند بنحو اكمل و اصلح و اتم است[١].
(٢) تجربه بشرى اسرار و مصالح مهمّه غالب موجودات را كشف كرده و هر قدر كه علوم تجربى و ساينس پيش ميرود بهمان اندازه عظمت آفرينش حق و اسرار كائنات بيشتر جلوه ميكند، پيسكولوژى و فيزيولوژى و فيزيك و نجومشناسى و سائر علوم امروز از همه وقت بيشتر باثبات حكمت خداوند خدمت نموده است.
اين دليل علمى تجربى را در منطق (دليل انّى) مىنامند، و از جهت اينكه اين دليل حسّى است و بعوض اجمال برهان گذشته داراى تفصيل است، از دليل اول بهتر است ولى از اينكه مفادش اثبات اشياء نافعه و يا مصلحت است، نه اصلح و اكمل، دليل اول نسبت باو عاليتر است.
[١] مقدّمات اين علم و قدرت و تجرد واجب الوجود است كه از سابق دانسته شد و بعدا بطور تفصيل مبرهن ميگردد، و خواننده عزيز باين امر هم متوجه باشد كه فلاسفه ادلّه ديگرى نيز برين موضوع اقامه كردهاند ولى چون ادلّه و اصول آن در نظر من قابل مناقشه بود لذا از ذكر آنها خوددارى كردم، من فكر ميكنم ادلّهاى كه درين كتاب استخدام شده خيلى قوى و سزاوار اعتماد است.