متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٤ - خواص ممكن الوجود
لااقل بايد مانند ايدهآليستها تأديب شوند.
از بيانات بالا اين نتائج بدست مىآيد.
١- وجود ممكنات تابع مجرد امكان آنها نيست يعنى امكان يك شىء، موجب وقوع آن نخواهد شد.
٢- وجوب وجود موجب تحقق آنست، و بعبارت واضحتر واجب الوجود اگر محال نباشد قهرا موجود خواهد بود و نيازى بسبب و دليل نخواهد داشت، باصطلاح منطق از برهان لمى و انّى بىنياز است.
٣- واجب الوجود با تركيب و جزء داشتن سازش ندارد بلكه مفهوم وجوب بساطت را لازم دارد.
٤- در اين مباحث فرقى ميان مادييّن و ملييّن (خداشناسان) نيست.
٥- اين گفته كه (هر چيز محتاج به علّت است) بىدليل بلكه غلط است زيرا واجب الوجود موجود است و سبب ندارد و لذا بايد آن را چنين اصلاح كرد. (هر ممكن الوجود محتاج بعلت است) و معقول نيست كه بدون سبب وجود بگيرد.
٦- علم اگرچه مثل فلسفه چنان قانون عمومى ندارد كه مطلق ممكن را محتاج به سبب بداند زيرا دائره تجربه او محدود و ناقص است، ولى ميتوانند ولو بكمك فلسفه بگويد كه (هر موجود مادى و پديده مادى محتاج به سبب مادى ميباشد) و اين قانون براى اعتبار علوم ضرورى است.
٧- ماديهائيكه منكر احتياج ماده به سبب ميشوند در حقيقت