متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٥٣ - جبر و اختيار

كه حكيم و عادل و منزّه از هر عيب و نقص است و خواننده‌ى گرامى سابقا حكمت خداوند را مدلّلا دانست.

غرض، اين نظريه تا آنجائى كه تصور شود فاسد و باطل بوده مخالف حس و عقل و دين است، و نگارنده فكر ميكند ظهور يا اشاعه‌ى اين نظريه از تأثير سياست بدور نبوده، حكومتهاى مستبد براى گول زدن مردم نادان مسلمان ميگفتند هر كاريكه ما ميكنيم (ولو ظلم و قتل و ... باشد) باراده‌ى خداوند ميكنيم پس نبايد كه كسى مخالفت و انكار نمايد.

(٣) كسب: ابوالحسن اشعرى ميگويد: كارهاى اختيارى بندگان تنها بقدرت خداوند تبارك و تعالى واقع مى‌شود و عادت خداوند بر اين جارى شده كه در انسان قدرت و اراده ايجاد كند ولى اين قدرت و اراده در كار انسان تأثيرى ندارد، عمل بقدرت خداوند و كسب بنده واقع ميشود[١].

سيد شريف جرجانى (كسب) را در شرح مواقف چنين تعريف ميكند:

مقصود بكسب فعل بنده، مقارنت فعل با قدرت و اراده‌ى بنده است بدون اينكه قدرت و اراده‌ى مذكور تأثيرى در فعل مزبور داشته باشد و بنده فقط محلّ فعل است.

قاضى ابوبكر باقلانى درباره‌ى كسب چنين ميگويد:[٢]

[١] ص ١١٨ ج ٣ شرح مواقف

[٢] ص ١١٩ همان مصدر