آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٨٦ - انگيزه تأليف

بحار الأنوار

مهم‌ترين اثر علّامه مجلسى، بحار الأنوار است كه نام كامل آن، بِحارُ الأنوار الجامِعَةُ لِدُرَرِ أخبارِ الأَئِمَّةِ الأطهار است، به معناى: درياهاى نور، در بر گيرنده گوهرهاى احاديث پيشوايان پاك.

بحار الأنوار، دائرة المعارف بزرگ حديث شيعه است كه تمام مسائل دينى را در بر گرفته است. از همين رو، اين كتاب، شامل مباحث مختلف اسلامى، از تفسير قرآن و تاريخ تا فقه و كلام و ... است و به‌حق، آن را «دائرة المعارف تشيع» ناميده‌اند.

علّامه مجلسى، در راستاى فعّاليت‌هاى حديثى خود، پيش از تأليف بحار الأنوار، دو اقدام مهم براى احياى كتب روايى شيعه، انجام داد:

١. جستجوى گسترده براى يافتن كتاب‌هاى معتبر حديثى‌[٨٣]

٢. تصحيح و استنساخ نسخه‌هاى به دست آمده.[٨٤]

انگيزه تأليف‌

جوامع حديثى شيعه كه تا عصر علّامه مجلسى نوشته شده بود، عمدتاً جامع احاديث فقهى بوده، كمتر به مباحث غيرفقهى پرداخته بودند، چنان كه مرحوم كلينى، در بخش اصول الكافى، بخشى از احاديث غير فقهى را گرد آورده بود؛ امّا همچنان احاديث بسيار ديگرى از امامان شيعه در موضوعات مختلفى همچون معارف، اخلاق، تاريخ و ... در لا به لاى كتاب‌هاى روايى شيعه، وجود داشت كه تا آن زمان، در يك‌جا گِرد نيامده و نظم موضوعى نيافته بود.

علّامه مجلسى، ابتدا بدون آن كه در پى تأليف بحار الأنوار باشد، فهرستى موضوعى براى ده كتاب حديثى غير فقهى به نام فهرس مصنّفات الأصحاب، فراهم آورد[٨٥] تا بدين وسيله، دسترسى به موضوعات آن‌ها راحت شود. وى در اين اثر،

[٨٣]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٣ و ٤.

[٨٤]. همان، ص ٤.

[٨٥]. اين فهرست كه سنگ بناى اوّليه بحار الأنوار به شمار مى‌آيد، هم‌اكنون در جلد ١٠٣ بحار( چاپ بيروت) عيناً به خطّ علّامه مجلسى، چاپ شده است.