مرحوم كلينى، در ابتداى الكافى، يكى از انگيزه‌هاى خود را در تأليف آن، ارائه كتابى دانسته كه جامعِ تمام شاخه‌هاى اصلى علوم دينى باشد تا طالبان علم دين، از طريق اخبار معتبر، به علوم و سنن دين، دسترسى پيدا كنند.[٧٤]

الكافى، حدود شانزده هزار حديث دارد و در سه بخش اصلى، تنظيم گرديده است: اصول، فروع و روضه.

در آن روزگار، براى جدا ساختن بخش‌هاى يك نوشته، به جاى تعابيرى همچون «فصل» يا «بخش»، بيشتر از تعبير «كتاب»، استفاده مى‌شد. اصول و فروع الكافى نيز داراى بخش‌هاى متعدّدى هستند كه با تعبير «كتاب»، از يكديگر متمايز شده است؛ مانند: كتاب التوحيد، كتاب الحجّة، كتاب الطهاره و .... امّا روضه، باب‌بندى ندارد و در آن روايات، يكى پس از ديگرى، ذكر شده است.

اصول الكافى.[٧٥] اين بخش از كتاب، شامل مباحث اعتقادى و اخلاقى است. مرحوم كلينى، با چينشى دقيق و منطقى، ابتدا با استناد به روايات متعدّد، به اهمّيت عقل و جايگاه آن در شناخت معارف، پرداخته و سپس به فضيلت علم‌آموزى و آداب آن، مبادرت نموده است تا اهميت معرفت و آگاهى را در اثبات مبانى اعتقادى، روشن سازد. آن‌گاه، به مهم‌ترين اصل اعتقادى، يعنى توحيد و مباحث مربوط به خداشناسى پرداخته است. سپس در «كتاب الحجة»، ابتدا مباحث نبوّت و در پى آن، مباحث امامت را ذكر كرده است و پس از تحكيم اصول اعتقادى، در نيمه دومِ اصول الكافى، مباحث اخلاقى و تربيتى را آورده است؛ مباحثى از قبيل: حيا، تواضع، قناعت، غيبت، فضيلت دعا، فضيلت قرآن، آداب معاشرت و ....

مطالب اين بخش از اصول الكافى، بسيار جذّاب و متنوّع و براى همگان، قابل استفاده است.

فروع الكافى. اين بخش به روايات فقهى، از قبيل: نماز، زكات، روزه و حج، اختصاص دارد كه به دليل تخصّصى بودن مطالب، معمولًا مورد استفاده فقيهان، قرار مى‌گيرد.

[٧٤]. الكافى، ج ١، ص ٩.

[٧٥]. بخش‌هاى هشتگانه اصول الكافى عبارت‌اند از: كتاب العقل و الجهل، كتاب فضل العلم، كتاب التوحيد، كتاب الحُجة، كتاب الإيمان و الكفر، كتاب الدعاء، كتاب فضل القرآن و كتاب العِشرَة.