آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٦٨ - ل- دعا و زيارت

تصوير كشيدند. الإرشاد و الجمل، دو تأليف مهم و بزرگ شيخ مفيد و خصائص أمير المؤمنين، نگارش سيد رضى، نمونه‌هايى از كتاب‌هاى تاريخى اين دوران است كه با گردآورى احاديثِ تاريخى، برخى حقايق دوران اهل بيت (عليهم السلام) را بازگو كردند.

ك- فضائل و مناقب‌

واژه «فضائل»، جمع «فضيلت»، به معناى برترى است و «مناقب» جمع «منقبت» است، به معناى آنچه مايه افتخار و مباهات است. كتاب‌هاى فضائل و مناقب، برترى‌ها و شايستگى‌هاى معصومان (عليهم السلام) را گرد آورده، بيان مى‌كرده‌اند تا شيعيان، شناخت دقيق‌ترى از امامان خويش داشته باشند.

فضائل أمير المؤمنين، از ابن عقده و نوادر الأثر اثر جعفر بن محمّد قمى و شرح الأخبار، نوشته قاضى نعمان مغربى، از جمله كتاب‌هايى در موضوع فضائل هستند كه در اين دوره، تأليف شده‌اند.

ل- دعا و زيارت‌

فضاى باز سياسى- فرهنگى سده‌هاى چهارم و پنجم هجرى و اهتمامِ دولت‌مردانِ شيعى به زيارتگاه‌هاى معصومان، سبب شد تا پژوهشگران شيعه، به گردآورى و تبويب دعاها و زيارات، همّت گمارند و مجموعه‌هاى مناسبى از دعا و زيارت را به يادگار نهند. از مهم‌ترين كتاب‌هاى اين دوره، كامل الزيارات ابن قولويه و مصباح المتهجّد شيخ طوسى هستند.

مدرسه حديثى‌

مدرسه حديثى، اصطلاحى است كه بيانگر نوعى نگرش در شيوه دريافت، انتقال و نقد حديث است. در دو سده چهارم و پنجم، دو نوع نگرش به حديث و تعامل با آن، وجود داشته است: نگرشى كه بيشتر به متن حديث، اهمّيت مى‌داد و از نقد عقلى احاديث، كمتر استفاده مى‌كرد كه به «مدرسه حديثى قم»، مشهور شد؛ و نگرش ديگر، براى عنصر عقل در ارزيابى احاديث، اهمّيت ويژه‌اى قائل بود كه به «مدرسه حديثى بغداد»، مشهور شد.