آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٧٥ - تأثير معنايى

عَدلُ ساعَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَبعينَ سَنَةٍ.[٥٩٧]

يك ساعت عدالت، بهتر از هفتاد سال عبادت است.

از اين حديث شريف و مَثَل فارسى ياد شده، چنين بر مى‌آيد كه نزد بزرگان دين، هيچ فضيلتى بالاتر و بهتر از عدالت و انصاف نيست. در غزلى از حافظ مى‌خوانيم:

٩. هر سخن، جايى و هر نكته، مكانى دارد[٥٩٩]

اين مَثَل، در اصل، مصراع مشهورى از اين بيت از لسان الغيب حافظ شيرازى است كه:

در سخنان امير مؤمنان، امام على (ع)، جمله كوتاهى آمده است كه مى‌توان آن را ريشه اين مَثَل و احتمالًا اثرپذيرى حافظ در اين مصراع دانست. امام على (ع) فرموده است:

لِكُلِّ مَقامٍ مَقالٌ.[٦٠١]

براى هر مكانى، سخنى است.

يعنى هر سخنى را بايد در جاى خود بر زبان جارى ساخت تا بيهوده و بى‌اثر نگردد. سخن يا نكته‌اى كه در جاى خود گفته نشود، همچون بارانى است كه بى‌موقع ببارد و چه بسا خسارت هم به بار آورد.

[٥٩٧]. مشكاة الانوار، ص ٣١٦.

[٥٩٨]. ديوان حافظ، غزل ١٩٠.

[٥٩٩]. امثال و حكم، ج ٤، ص ١٩٣٠.

[٦٠٠]. ديوان حافظ، غزل ١٢٥.

[٦٠١]. غرر الحكم، ح ٧٢٩٣.