آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٥١ - ٥ برآيندسازى

اصل سخن امير مؤمنان، اين‌گونه است:

قِيمَةُ كُلِّ امْرءٍ ما يَعْلَم.[٥٢٣]

بهاى هر كس، به اندازه دانش اوست.

مولوى بلخى، در مثنوى آورده است:

از پيامبر (ص) نقل شده است كه فرمود:

مَنْ كتَمَ سِرَّه حَصَلَ أَمْرُه.[٥٢٥]

هركس رازش را پنهان كند، مقصودش حاصل مى‌گردد.

امام محمّد غزالى نيز آورده است:

كبر، آن است كه خويشتن را از ديگران، فرا پيش دارد و بهتر داند و از اين [خود بزرگ‌بينى‌]، اندر وى، بادِ نشاطى پديد آيد. آن باد را كه اندر وى پيدا شود، كبر گويند. و رسول (ص) گفت: « [خدايا!] با تو، پناهم از باد كبر».[٥٢٦]

٥. برآيندسازى‌

شاعران و گويندگان بزرگ فارسى، گاهى از مفهوم آيه يا روايتى، تركيب يا اصطلاح خاصّى مى‌سازند.[٥٢٧] اين تركيب‌سازى، براى آن است كه بتوانند با كلمات كمترى، مراد خود را به شنونده، تفهيم كنند و در ضمن، پشتوانه‌اى از متون دينى نيز براى سخن خود، داشته باشند. براى مثال، در چندين روايت و دعا كه از معصومان (عليهم السلام) صادر شده است، سخن از سبقت داشتن رحمت الهى بر غضب اوست؛ يعنى رحمت خداوند، چنان است كه پيش از غضب به او مى‌رسد و او را نجات مى‌دهد:

[٥٢٣]. غرر الحكم، ج ٤، ص ٥٠٢.

[٥٢٤]. مثنوى، دفتر اول، بيت ١٧٦.

[٥٢٥]. جامع الصغير، ج ١، ص ٣٩.

[٥٢٦]. كيمياى سعادت، امام محمّد غزالى، ج ٢، ص ٢٥٣.« با تو پناهم» يعنى« بر تو پناه مى‌آورم».

[٥٢٧]. براى آشنايى بيشتر با برآيندسازى، ر. ك: تجلّى قرآن و حديث در شعر فارسى، سيد محمّد راستگو، ص ١٧- ١٨.