آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٤٥ - حقيقت زهد

حقيقت زهد

در تكميل آسيب‌شناسى زهد كه نشان مى‌داد خطا در شناخت زهد، تباهى به بار مى‌آورد، به‌جاست كه زهد را با استفاده از احاديث، بهتر بشناسيم و تدبّر بيشترى در ماهيت آن بنماييم. مولانا، در مثنوى خويش، حقيقت زهد را با آوردن مثال، به خوبى نمايانده و واقعيت را آشكار نموده است.

وى، انسان را همچون كِشتى و دنيا را همچون آب دريا دانسته است كه آب در يك فرض، براى كِشتى، لازم و در يك فرضى ديگر، براى آن، حادثه‌خيز است. اگر كِشتى بر روى آب قرار بگيرد، حركت، به وقوع مى‌پيوندد و كِشتى به مقصد خود مى‌رسد و بدون آن، به هيچ مقصدى نمى‌رسد؛ امّا اگر در اين حال، كِشتى، سوراخ شود و آب به درون آن نفوذ كند، همين آب، كِشتى را به نابودى و غرق شدن مى‌كشانَد:

اگر جان مؤمن بر روى درياى دنيا و با بهره‌ورى از امكانات آن به سوى آخرتْ سير نمايد، هر لحظه به هدف، نزديك‌تر مى‌گردد؛ امّا اگر دنيا در جان مؤمن، نفوذ كند و دوستى‌اش، دل وى را فراگيرد، در دنيا، غرق مى‌شود و به آخرت، نخواهد رسيد، مگر آن كه شكاف، كوچك و نَشتى، كم باشد كه در اين صورت، كِشتى، سنگين و حركت آن، كُنْد مى‌شود و وجود آب در كِشتى و بيرون ريختن آن، زحمت ايجاد مى‌كند. اين مثال، توضيحى مناسب و جامع براى احاديث اين باب و منطبق بر همه سخنان است. از جمله، امام على (ع) مى‌فرمايد:

الزهد كله فى كَلِمَتَينِ مِنَ القُرآنِ. قالَ اللّهُ تعالى‌: (لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ).[٥٠٨] فمن لم يأس على الماضى و لم يفرح بالآتى فهو الزاهد.[٥٠٩]

همه زهد، در دو جمله از قرآن است. خداى متعال مى‌فرمايد: (تا بر آنچه از دستتان مى‌رود، اندوهگين نشويد و به آنچه به‌

[٥٠٧]. مثنوى، دفتر اوّل، بيت ٩٨٥.

[٥٠٨]. سوره حديد، آيه ٢٣.

[٥٠٩]. بحار الأنوار، ج ٧٨، ص ٧٠، ح ٢٧.