آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٤٢ - شناخت آخرت

سوزان مصائب، طى كند تا به مقصود رسد، چه رسد به آن كه از برخى لذتها دست شويد و يا بهره‌گيرى خود را از علف‌هاى كناره جاده كاهش دهد. امام على (ع) به روشنى تمام، اين قانون را چنين بيان كرده است:

زُهدُ المَرءِ فيما يَفنى عَلى قَدرِ يَقينهِ بِما يَبْقى.[٥٠١]

زهد و بى‌رغبتى انسان به آنچه فناپذير است، به اندازه يقين اوست به آنچه پايدار است.

ايشان، در حديثى ديگر به گونه‌اى ظريف، امكان زهد ورزى را بدون شناخت آخرت نفى مى‌كند و مى‌فرمايد:

كيف يزهد فى الدنيا من لا يعرف قدر الآخرة؟![٥٠٢]

چگونه به دنيا بى‌رغبت گردد، آن كه ارزش آخرت را نمى‌داند؟!

زاويه دوم اثرگذارى آخرت‌شناسى بر زهد، جنبه باز دارندگى عذاب‌هاى آن است. عذاب‌هايى كه انسان با شوق و رغبت بى‌اندازه خود به دنيا و جلوه‌هاى آن، براى خود مى‌خرد. در پى ثروت دويدن و فقرا را نديدن، به مقام و پول و قدرت انديشيدن و به خود و خانواده نرسيدن، چشمان حريص راغب به دنيا را چنان مى‌بندد و وى را با سر به چاه هلاكت مى‌افكند كه تنها تازيانه عذاب الهى او را بيدار مى‌كند. احاديث متعددى به توصيف عذاب‌هاى اخروى پرداخته‌اند و سختى و دردناكى آنها را چنان به رخ كشيده‌اند كه بيم در افتادن به آنها، براى يك عمر پرهيز از حرام دنيا و بى‌رغبتى به حلال آن كافى است. سفارش امير مؤمنان به فرزند برومند خويش، هشدارى در اين باره است:

أكثِرْ ذِكرَ الآخِرَةِ، وَ ما فيها مِنَ النَّعيمِ وَ العَذابِ الألِيمِ؛ فَإنَّ ذلكَ يُزَهِّدُكَ فِى الدُّنيا وَ يُصَغِّرُها عِندَكَ.[٥٠٣]

[٥٠١]. غرر الحكم، ح ٥٤٨٨.

[٥٠٢]. همان، ح.

[٥٠٣]. تحف العقول، ص ٧٦.