آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٩٩ - پرسيدن براى دانستن

آداب پرسيدن‌

اوّلْ انديشه، سپس پرسش‌

هر چند پرسش مربوط به ندانسته‌هاست؛ امّا گاهى پرسش، نابخردانه و بدون تأمّل است. دو گونه پرسش، وجود دارد: پرسش‌هاى شتاب‌زده و ناپخته، و ديگرى، پرسش‌هاى سنجيده و همراه با درنگ. لذا سؤال جاهل با سؤال عالم، كاملًا متفاوت است. بنا بر اين، به فرموده امام على (ع)، لازم است كه پيش از سؤال، درباره آن انديشيد.[٣٧٣]

كسى كه تأمّل كند، درست نيز مى‌پرسد. در ادبيات دينى، از اين كار با عنوان «حُسن السؤال» ياد شده و نيمى از دانش، دانسته شده است.[٣٧٤] همچنين تفكر پيشين، سبب مى‌شود كه انسان از طرح پرسش‌هاى بى‌فايده، پرهيزكند. از جمله آدابى كه براى پرسشگر در احاديث مطرح شده، نهى از پرسش‌هاى بى‌فايده است. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

سَلْ عَمّا يَعْنيكَ، وَ دِعْ ما لا يَعْنيكَ.[٣٧٥]

از آنچه به كارت مى‌آيد، بپرس و آنچه را به كارت نمى آيد، واگذار.

پرسيدن براى دانستن‌

پرسش، بايد براى دانستن باشد، نه براى درمانده كردن. برخى مى‌پرسند تا طرف مقابل را درمانده و شرمنده سازند. رسول خدا (ص) اينان را بدترينِ مردم دانسته و فرموده است:

شِرارُ النّاسِ الَّذينَ يسئَلونَ عَن شِرارِ المَسائِلِ؛ كى يُغَلِّطوا بِهَا العُلَماءَ.[٣٧٦]

بدترينِ مردم، كسانى‌اند كه از بدترين مسئله‌ها مى‌پرسند تا دانشمندان را به اشتباه بيندازند.

[٣٧٣]. ر. ك: همان، ح ١٠٨٠.

[٣٧٤]. همان، ح ١٠٨٧.

[٣٧٥]. همان، ح ١١٢٢.

[٣٧٦]. همان، ح ١٠٩٣.