آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٩٥ - خالى ساختن ذهن براى دانش

فرمود: «در حقّ او، چه كرده‌اى؟».

گفت: آنچه خدا خواسته است.

فرمود: «آيا مرگ را شناخته‌اى؟».

گفت: آرى.

فرمود: «چه چيز، برايش آماده ساخته‌اى؟».

گفت: آنچه خدا خواسته است.

فرمود: «برو و اينها را محكم كن. سپس بيا تا از شگفتى‌هاى دانش به تو بياموزم».

هنگامى كه آن مرد، پس از گذشت ساليانى، باز آمد، پيامبر (ص) به او فرمود: «دستت را بر دلت بگذار و سپس، آنچه را براى خود روا نمى‌دارى، بر برادر مسلمانت نيز روا مدار، و آنچه را براى خود، روا مى‌دارى، براى برادر مسلمانت نيز روا بدار. اين، از شگفتى‌هاى دانش است».[٣٥٩]

خالى ساختن ذهن براى دانش‌

اين كار، از دو جهتْ قابل توجّه است:

از يك سو، موفّقيت دانش‌اندوزى، متوقّف بر آن است. دانش، در ذهنى آرام و قرار مى‌گيرد كه براى آن، مهيا شده باشد. ذهن آشفته و ناآماده، قدرت فراگيرى ندارد. لذا دانش‌آموز بايد ذهن خود را از جاذبه‌ها و حواشى پُر زرق و برق زندگى و لهو و لعبى كه ذهن او را به خود مشغول ساخته و از امور بى‌فايده پُر مى‌سازد، دور كند. دانش، نياز به بسترى بِكر و آرام دارد. از جمله سفارش‌هاى خضر (ع) به موسى (ع) كه در سخنان پيامبر اكرم، بدان‌ها اشاره شده است، اين بود كه:

يا موسى! تَفَرَّغ لِلعِلمِ إنْ كنتَ تُريدُهُ، فَإِنَّمَا العِلمُ لِمَن يفرُغُ لَه.[٣٦٠]

اى موسى! اگر دانش را مى‌خواهى، خود را براى [آموختن‌] آن، فارغ ساز، كه دانش از آنِ كسى است كه خود را برايش فارغ سازد.

[٣٥٩]. ر. ك: همان، ح ٩٣٠ و ٩٣١.

[٣٦٠]. همان، ح ٩٣٦.