آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٣١ - زندگى علمى

تحصيلاتش را در شهرهاى خراسان، آغاز كرد، وى سپس، تصميم گرفت براى كسب علم، به بغداد پايتخت مملكت اسلامى، سفر كند.

زندگى علمى‌

در قرن پنجم هجرى، شهر بغداد، مركز سياسى جهان اسلام و مهم‌ترين مركز علمى آن روزگار به شمار مى‌آمد. حضور پُرشمار و مؤثّر نويسندگان و اساتيد علوم گوناگون، كتاب‌خانه‌هاى متعدّد- كه برخى از آن‌ها هشتاد هزار جلد كتاب داشتند-، وجود بازار نسخه‌نويسان (ويژه انتشار كتاب) و ...، سبب شده بود كه بغداد، كانون توجّه دانش‌دوستان و دانشجويان گردد. حديث‌پژوهان شيعه وسنّى نيز در اين شهر، به تدريس، مشغول بودند. همچنين شيخ مفيد، بزرگ‌ترين دانشمند شيعه آن دوره نيز در بغداد، زندگى مى‌كرد. او ضمن تدريس و نشر علوم اهل بيت (عليهم السلام)، به تربيت شاگردان و پاسخ‌گويى به شُبهات پيش آمده، مشغول بود.

محمّد بن حسن طوسى هم كه تنها ٢٣ سال از عمرش را سپرى كرده بود، براى تكميل تحصيلات خود، راهى بغداد شد.[٢٢٧] او از همان ابتدا، به درك محضر شيخ مفيد، نائل گشت. چيزى نگذشت كه همكلاس‌هاى او، برترى علمى وى را در ميان ديگر شاگردانِ جوانِ شيخ مفيد، دريافتند. هنوز پنج سال از آشنايى او با استادش نگذشته بود كه شيخ مفيد (م ٤١٣ ق)، جان به جان‌آفرين، تسليم كرد. اگرچه مدّت شاگردى شيخ طوسى در محضر اين استاد بزرگ، چندان طولانى نبود، امّا تأثيرپذيرى شاگرد از انديشه و نگرش استاد را در بسيارى از آثار او، مى‌توان مشاهده كرد.

شاهكار علمى شيخ طوسى، كتاب تهذيب الأحكام است كه در همين سال‌ها و با عنايت به آرا و نظريات شيخ مفيد، تأليف گرديد. اين كتاب ده جلدى، يكى از مهم‌ترين جوامع حديثى شيعه به شمار مى‌آيد كه شيخ طوسى، تأليف آن را در سنين جوانى خود (پيش از بيست و هشت سالگى)، آغاز كرده است. تدوين چنين اثرى در جوانى، نشان از نبوغ سرشار اين دانشمند بزرگ جهان اسلام دارد.

[٢٢٧]. همان جا.