آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٠٣ - ٤ شناسايى فضاى بيان حديث

٣. شناخت تركيبات‌

سومين مرحله فهمِ حديث شناخت تركيبات و شناخت جمله است. زيرا هميشه معناى تك تك واژه‌ها بيانگر معناى جمله نيست. در اين مرحله «دانش نحو» و «علوم بلاغى» به مدد پژوهشگر حديث مى‌آيد.

دانش نحو، چگونگى كاربرد كلمه در جمله را تعيين مى‌كند و آشنايى با «علوم بلاغى»، آرايه‌هاى ادبى مانند مجازها، استعاره‌ها، اصطلاح‌ها و ضرب‌المثل‌هاى به كار رفته در حديث را فرا روى خواننده حديث قرار مى‌دهد. در اين مرحله خواننده حديث بايد مفهوم ضرب المثل و يا اصطلاح به كار رفته در حديث را بداند تا به مفهومِ واقعى حديث نزديك شود و چنانچه تنها به ترجمه واژه‌هاى ضرب المثل بپردازد. معناى حديث را در نمى‌يابد. براى نمونه تركيباتى مانند «ام الكتاب» «أحسن بيعى»[١٢٣]، «خَضْرة عَيشٍ»[١٢٤]، «عَقَبة كَؤود»[١٢٥] و «قَلَبْتُ ظهرَه و بَطْنَه»[١٢٦] به ترتيب به معناى «سوره حمد»، «تخفيف بده»، «زندگى در رفاه و نعمت»، «مرگ» و «آزمودن و سنجيدن» است در حالى كه معناى مفردات آن متفاوت است.

٤. شناسايى فضاى بيان حديث‌

در مرحله چهارم بايد فضايى كه حديث در آن بيان شده است را بازسازى كرد، زيرا گوينده به تناسب فضاى سخن و يا در پاسخ به پرسشى، سخن مى‌گويد. از اين روى گاه سخن گوينده براى مخاطبانى كه در جلسه سخنرانى حاضرند، مفهوم است ولى براى كسانى كه در جلسه حاضر نيستند و از پرسش‌ها و مسائلِ حاشيه‌اى آن ناآگاهند، مفهوم نيست. بنا بر اين، براى فهم بهتر نيازمندِ گردآورى قرينه‌هايى هستيم كه در كنار سخن امام معصوم (ع) و فهم دقيق سخن معصومين (عليهم السلام) بدون آنها ممكن نيست.

[١٢٣]. الغارات، ج ٢، ص ٧١٤.

[١٢٤]. نهج البلاغه، خطبه ١٩٢.

[١٢٥]. الأمالى، صدوق، ص ٥٨٨.

[١٢٦]. نهج البلاغة، خطبه ٤٤.