آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٠١ - ٢ واژه شناسى

پژوهشگر در پژوهش خود، دو گزارش متفاوتى از اين حديث مى‌يابد كه اين جمله را چنين گزارش كرده:

إنّ مِنَ القول عَيّاً.[١١٧]

برخى از گفته‌ها پوچ‌اند.

إنّ مِنَ القولِ عدلًا.[١١٨]

برخى از سخنان عدالت است.

«عىّ» وصفى است كه فراوان با «قول» به كار مى‌رود و به معناى سخنى بدون حجت، پوچ و ناقص است.[١١٩] در اينجا اگر گزارش «عيّاً» برگزيده شود، همانند «عيالا» نيازمند به توجيه آن نيست و مفهوم جمله كاملًا مشخص است.

به ويژه آن كه با ديگر جملات حديث هم مطابقت دارد:

انّ مِنَ البيانِ سِحْراً وَمِنَ العلم جَهْلًا ومِنَ القولِ عياً.[١٢٠]

برخى از بيان‌ها سحرند و برخى دانش‌ها جهل و برخى سخن‌ها پوچ.

٢. واژه‌شناسى‌

دومين مرحله فهم حديث، واژه‌شناسى است. آنچه از پيشوايان معصوم در اختيار ماست «متنِ» سخنان ايشان است. بنا بر اين، براى فهمِ مقصود امام، ابتدا بايد «متن» حديث فهميده شود. براى فهميدن متنِ عربى، چيرگى بر دانش «صرف» و «نحو» ضرورى است. نياز به صرف از آن رو است كه در زبان عربى، ريشه كلمه به هيأت‌هاى گوناگون در مى‌يابد و در هر هيئتى معنايى ويژه مى‌يابد. براى نمونه از ريشه «علم» كلماتى مانند عالم، معلوم، معلّم، عليم، عُلِمَ و عَلِمَ استخراج مى‌شود. هر يك از اين واژگان معنايى متفاوت از ديگرى دارند ولى تمامِ معانى آنها به «علم» باز مى‌گردد.

[١١٧]. تحف العقول، ص ٥٧؛ النوادر، ص ١٥٥.

[١١٨]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٢١٨، ح ٣٩

[١١٩]. كتاب العين، ج ٢، ص ٢٧١؛ المفردات، ص ٦٠٠.

[١٢٠]. تحف العقول، ص ٥٧.